Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) przedstawił wyniki raportu „Badania dostępności gabinetów stomatologicznych i usług świadczonych na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami”. Dokument, opracowany przez ASM Research Solutions Strategy Sp. z o.o. w ramach projektu „Dostępna stomatologia”, ujawnia poważne bariery w dostępie do leczenia stomatologicznego dla osób z niepełnosprawnościami.

Badanie objęło lekarzy dentystów z gabinetów kontraktowanych przez NFZ, personel medyczny i niemedyczny, pacjentów z niepełnosprawnościami (ruchową, wzrokową, słuchową, intelektualną, autyzmem, chorobami psychicznymi), przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz ekspertów. Wykorzystano analizę dokumentów, badania ilościowe, wywiady pogłębione i panel ekspercki.

Kluczowym wnioskiem, który wynika z raportu jest nierówna dostępność architektoniczna, cyfrowa i informacyjno-komunikacyjn, gabinetów stomatologicznych. W miastach wojewódzkich i dużych placówkach dostępność jest najlepsza, na wsiach i w mniejszych miejscowościach dostępność gabinetów jest wyraźnie ograniczona.

Podstawowe bariery architektoniczne (progi, schody, wąskie przejścia) są często niewelowane, chociaż wiele gabinetów nadal nie spełnia nawet podstawowych wymagań w tym zakresie.  Wyraźnie brakuje rozwiązań informacyjno-komunikacyjnych i cyfrowych: prostego języka, czytelnej informacji, ograniczania bodźców czy elastycznej organizacji wizyt.

Pacjenci rezygnują z leczenia przez stres i nieprzewidywalność przebiegu wizyty

Z perspektywy pacjentów brak jasnej komunikacji i przewidywalności wizyty często stanowi znaczącą przeszkodę – nawet jeśli gabinet jest architektonicznie dostępny. Respondenci zgłaszali, że stres wywołuje w nich hałas, jaskrawe świadło, zbyt szybkie tempo wizyty czy konieczność ciągłego dopytywania personelu o podstawowe kwestie.

Najpoważniejszą przeszkodą systemową okazał się brak leczenia w znieczuleniu ogólnym, wskazywany przez ponad połowę kadry zarządczej. Kolejny istotny problem to niedobory finansowe gabinetów stomatologicznych, które mają jedynie ograniczoną mozliwość inwestowania w rozwój rozwiązań dotyczących dostępności. 

Szkolenia dotyczące dostępności

W raporcie wskazano, że personel gabinetów stomatologicznych najczęściej ocenia swoje przygotowanie jako podstawowe lub „raczej dobre”, ale wskazuje na potrzebę szkoleń z komunikacji, pracy z osobami w spektrum autyzmu, reagowania na stres oraz obsługi pacjentów z niepełnosprawnością intelektualną/psychiczną. Doświadczenie personelu jest głównie okazjonalne, zwłaszcza w małych gabinetach, co prowadzi do improwizacji i niepewności. Do najczęstszych problemów należą: trudności komunikacyjne, brak procedur, ograniczony czas wizyty.

Kluczowe rekomendacje:

Do najważniejszych, wyróżnionych rekomendacji należą: 

  • standardy udogodnień sensorycznych (cicha wizyta, wyciszenia, poranne terminy);
  • obowiązkowe informowanie pacjentów o dostępności gabinetu (informacje umieszczone na stronie www, określone materiały);
  • elastyczna organizacja wizyt (przerwy, obecność opiekuna, dłuższy czas wizyty);
  • granty inwestycyjne powiązane ze szkoleniami i zmianami procedur;
  • priorytet dla mniejszych placówek i obszarów wiejskich.

Partnerstwo i finansowanie

Projekt realizują PFRON, Polskie Towarzystwo Stomatologiczne i Fundacja Avalon, przy wsparciu Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (FERS 2021–2027). Raport ma zainicjować zmiany systemowe, poprawiając realny dostęp do stomatologii dla osób z niepełnosprawnościami.