16 maja obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Celiakii - choroby autoimmunologicznej, która wpływa na codzienne życie tysięcy osób i wymaga przestrzegania diety pozbawionej glutenu. Choć o celiakii mówi się dziś znacznie częściej niż jeszcze kilkanaście lat temu, a liczne piekarnie mają całe działy bezglutenowych wypieków, wielu pacjentów nadal słyszy, że „przesadza”, a dieta bez glutenu bywa mylona z chwilową modą. Tymczasem dla osób chorujących to nie wybór — unikanie glutenu w diecie jest jedyną możliwą formą leczenia.

Celiakia to przewlekła choroba o podłożu autoimmunologicznym, w której organizm reaguje nieprawidłowo na gluten - białko obecne między innymi w najpopularniejszej w Polsce pszenicy, a także życie czy jęczmieniu. Spożywanie glutenu prowadzi do uszkodzenia kosmków jelitowych odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych, co może skutkować poważnymi problemami zdrowotnymi.

Objawy choroby są bardzo różnorodne i często nieoczywiste. U części pacjentów pojawiają się typowe dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak bóle brzucha, biegunki czy utrata masy ciała. Inni zmagają się przede wszystkim z przewlekłym zmęczeniem, anemią, problemami skórnymi, migrenami lub bólami stawów. Zdarza się również, że choroba przez lata rozwija się niemal bezobjawowo.

Specjaliści podkreślają, że właśnie nietypowy przebieg sprawia, iż diagnoza często stawiana jest zbyt późno. - Celiakia może przypominać wiele innych schorzeń, dlatego pacjenci nierzadko latami szukają przyczyny swoich problemów zdrowotnych. Wczesne rozpoznanie ma ogromne znaczenie, ponieważ nieleczona choroba może prowadzić do poważnych niedoborów, osteoporozy czy innych powikłań autoimmunologicznych - mówi dietetyczka Anna Kwiecień.

Jedyną skuteczną metodą leczenia pozostaje ścisła dieta bezglutenowa stosowana przez całe życie. Dla osób z celiakią oznacza to jednak znacznie więcej niż rezygnację z pieczywa czy makaronu. Gluten może znajdować się w wielu produktach przetworzonych, przyprawach, lekach czy nawet kosmetykach. Niebezpieczne bywa także zanieczyszczenie krzyżowe, czyli kontakt żywności bezglutenowej z produktami zawierającymi gluten podczas przygotowywania posiłków.

Codzienność osób z celiakią wymaga więc ogromnej uważności - zarówno podczas zakupów, jak i wyjść do restauracji, wyjazdów czy spotkań rodzinnych. Dla wielu pacjentów stresujące bywają sytuacje, w których muszą tłumaczyć swoją dietę lub obawiać się, czy przygotowany posiłek będzie dla nich bezpieczny. - Najtrudniejsze jest często poczucie, że trzeba cały czas kontrolować to, co się je i komu można zaufać. W restauracji czy podczas rodzinnych uroczystości nigdy nie mamy stuprocentowej pewności, że potrawa nie miała kontaktu z glutenem. Dla wielu osób z zewnątrz to drobiazg, ale dla chorego może oznaczać realne problemy zdrowotne — podkreśla chorująca na celiakię Marta Marciniak.

W ostatnich latach dostępność produktów bezglutenowych znacząco się poprawiła. Coraz więcej sklepów oferuje specjalne półki z żywnością dla osób z nietolerancją glutenu, a restauracje częściej uwzględniają w menu dania bezglutenowe. Eksperci zwracają jednak uwagę, że sama obecność takich produktów to za mało - równie ważna jest wiedza dotycząca zasad ich bezpiecznego przygotowywania.

- Dieta bezglutenowa w przypadku celiakii nie jest modą ani wyborem stylu życia, ale koniecznością medyczną. Nawet niewielkie ilości glutenu mogą wywołać stan zapalny i prowadzić do pogorszenia zdrowia. Dlatego tak ważne jest nie tylko zwiększanie dostępności produktów bezglutenowych, ale także budowanie większej świadomości społecznej i zrozumienia dla osób żyjących z tą chorobą - podkreśla dietetyczka Anna Kwiecień.

- Świadomość społeczna rośnie, ale nadal potrzebujemy edukacji w szkołach, gastronomii i miejscach pracy. Osoby z celiakią chcą po prostu funkcjonować bezpiecznie i bez konieczności ciągłego tłumaczenia swojej choroby. Nawet drobne gesty, takie jak dokładne oznaczanie potraw czy przestrzeganie zasad przygotowywania posiłków, mają ogromne znaczenie - zaznacza chorujący od dziecka Piotr Zieliński.

Międzynarodowy Dzień Celiakii to nie tylko okazja do promowania wiedzy medycznej, ale także moment przypominający o codziennych wyzwaniach osób żyjących z chorobą przewlekłą. Organizacje pacjenckie podkreślają, że obok odpowiedniej diagnostyki i leczenia równie ważne są empatia, zrozumienie i tworzenie przestrzeni, w której osoby na diecie bezglutenowej nie będą czuły się wykluczone.