- Wskaźnik aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami w Polsce wynosi 32,2 proc. Jest to znacząco poniżej europejskiej średniej, która wynosi około 50 proc. Bardzo mnie to niepokoi. Jesteśmy dobrze rozwijającym się europejskim państwem, ale z jakiegoś powodu w tej materii pozostajemy ciągle daleko w tyle. Dlaczego? – retorycznie pyta Przemysław Żydok, prezes Fundacji Aktywizacja, podczas Kongresu Inclu(vi)sion.

Polska jest jednym z najszybciej starzejących się społeczeństw w Europie. Prognozy wskazują, że w 2035 roku ponad 9 milinów osób będzie w wieku 60/65 z czego aż 2,7 miliona przekroczy 80 lat. Oznacza to, że z czasem sytuacja na rynku pracy będzie coraz trudniejsza – zacznie brakować pracowników. Dlaczego więc nie przekłada się to na zatrudnienie osób z niepełnosprawnością? O tym m.in. rozmawiano podczas trzeciego już Kongresu Inclu(vi)sion.

W tym roku wydarzenie organizowane przez Fundację Aktywizacja odbyło się pod hasłem  Tworzymy rynek współ(pracy). Hasło to było skierowane do przedstawicieli biznesów, również do tych, chcieliby zatrudnić osobę z niepełnosprawnością, ale nie wiedzą od czego zacząć.

Kongres Inclu(vi)sion. Coś dla każdego

Kongres to była przede wszystkim okazja do spotkania dla tych wszystkich, którym zależy na działaniu na rzecz inkluzywności rynku pracy. Znaleźli się tam przedstawiciele firm, ale również badaczki, teoretycy i co najważniejsze – osoby z niepełnosprawnością, które działają na rynku pracy lub dopiero chcą rozpocząć swoje życie zawodowe.

W tym roku Kongres połączono z II Wirtualnymi Targami Pracy. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnościami, które szukają odpowiedniego zatrudnienia, miały możliwość spotkać się z pracodawcami otwartymi na różnorodność, a przedstawiciele biznesów mogli porozmawiać z kandydatami i przekonać się jak wiele istotnych umiejętności posiadają pracownicy z niepełnosprawnościami. A one pomogłyby rozwiązać problemy wynikające ze starzenia się społeczeństwa i podążającego za nim braku rąk do pracy.

Przeoczeni pracownicy

- Ponad milion osób z niepełnosprawnościami w wieku aktywności zawodowej pozostaje poza rynkiem pracy. To bardzo dużo. Oczywiście nie wszystkie osoby z niepełnosprawnościami będą w stanie pracować. Jednak w wielu przypadkach, również przy poważnych niepełnosprawnościach, przy odpowiednich dostosowaniach praca staje się możliwa. Jest również duża grupa osób z lekkim oraz umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, która wciąż nie może znaleźć dla siebie przestrzeni na rynku pracy. Prognozy jasno wskazują na to, że zacznie brakować rąk do pracy, nie unikniemy tego. Dlatego pracodawcy powinni wreszcie zauważyć jaki potencjał kryje się w zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami – tłumaczył Przemysław Żydok, Prezes Fundacji Aktywizacja.

Przemysław Żydok podkreślał również, że należy zmienić sposób, w jaki w Polsce myśli się o zatrudnianiu osób z niepełnosprawnościami. Wciąż postrzega się je w kontekście zakładów pracy chronionej, podczas gdy to właśnie zwykli pracodawcy: firmy IT, biznesy, fundacje – mogą najlepiej wykorzystać potencjał tej grupy.

- Zwykli pracodawcy, który zauważają, że za jakiś czas znalezienie pracownika będzie wyzwaniem, coraz częściej uczą się wykorzystać potencjał grupy jaką są osoby z niepełnosprawnościami. Starają się dowiedzieć tego jak wyszukiwać osoby z niepełnosprawnością, zachęcić je do zatrudnienia oraz stworzyć otwarte, przyjazne środowisko pracy. Inne modele pracy, takie jak zakłady pracy chronionej zawsze będą potrzebne, ale chcielibyśmy, by stanowiły uzupełnienie, a nie podstawę – dodał Przemysław Żydok.

Problemem pozostaje jednak brak pewności ze strony niektórych pracodawców, którzy boją się zatrudnić pracownika z niepełnosprawnością. I tutaj pojawia się Inclu(vi)sion – przestrzeń w której pracodawcy mogą spotkać potencjalnych pracowników z niepełnosprawnościami, poznać ich kompetencje oraz dowiedzieć się więcej na temat polityki inkluzyjności w miejscu pracy. 

Szanse na zmiany

W panelu „Otwarty, dostępny, inkluzywny - rynek pracy w praktykach i politykach publicznych” wzięły udział ważne postaci ze świata polskiej polityki. Rozmowa dotyczyła kwestii najbardziej podstawowych: czy i kiedy zostanie zniesiona pułapka rentowa? Czy Polski Akt o Dostępności zmieni polski biznes na bardziej inkluzyjny? I wreszcie, jak rządowe strategie i programy działają na rzecz transformacji rynku pracy, tak by stał się on bardziej dostępny dla osób z niepełnosprawnościami.

Łukasz Krasoń nie mógł pojawić się na wydarzeniu, ale zamiast została oddelegowana Monika Rusin, dyrektorka Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób z Niepełnosprawnościami.  

- Chcemy, by temat dostępności rynku pracy dla osób z niepełnosprawnościami wybrzmiał jak najgłośniej – mówiła Monika Rusin – To zagadnienie powiązane jest również z asystencją osobistą, o której Łukasz Krasoń mówi od bardzo dawna. Asystencja pozwoli wielu osobom z niepełnosprawnościami na to, by pracować, a ich dotychczasowi opiekunowie – rodzice, partnerzy – również będą mogli wrócić na rynek pracy.

Powiedziała również, że temat pułapki rentowej nie leży w gestii jednego tylko ministerstwa dlatego nie chce szerzej poruszać tego tematu.

Czy czeka nas koniec ery dostępności?

Przemysław Herman, zastępca dyrektora departamentu Europejskiego Funduszu Społecznego, podkreślił, że fakt iż Program Dostępność Plus dobiega końca w 2025 roku, nie oznacza „końca ery dostępności” w Polsce. Program Dostępność Plus nie może zniknąć – Polska podpisała Konwencję o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami, dlatego kwestia dostępności nie przestanie być istotna. Rozwój pod tym względem może iść tylko do przodu, nie będzie się cofać. Podkreślił, że trzeba skupić się na tym by dobrze realizować zapisy ustaw dotyczących osób z niepełnosprawnościami.

- Najważniejsze żeby hasło inkluzja nie było tylko na sztandarze, tylko by było szczerze realizowane – podsumował Krzysztof Czechowski, Pełnomocnik ds. dostępności Zakład Ubezpieczeń Społecznych. – Oczywiście mamy różne strategie na rzecz zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, ale to tylko dokumenty, a wszystkie dokumenty są martwe, jeśli nie są egzekwowane.

- Nie należy też jednak używać frazesów, że każdy pracownik z niepełnosprawnością zawsze jest bardzo dobry. Każdy z nas jest inny. Również osoba z niepełnosprawnością może być leniem, a może być też świetnym pracownikiem. To jest rzecz indywidualna. Ważne jest żeby posiadać wiedzę i kompetencję, a kadra zarządzająca musi wiedzieć jak przygotować zespół na zatrudnienie pracownika z widoczną lub niewidoczną niepełnosprawnością.

Jedno z pytań dotyczyło również Polskiego Aktu o Dostępności.

- Polski Akt o Dostępności to ustawa, która wymaga od części przedsiębiorców, żeby ich usługi i produkty były w pełni dostępne – tłumaczył Przemysław Herman. – Chodzi o dostępność usług finansowych, usług sprzedaży przez Internet, telekomunikacyjnych. W ten sposób zaczniemy eliminować bariery, a to warunek wstępny do aktywności społecznej, edukacyjnej, a na końcu zawodowej. Każdy chce pracować, ale często to obecność w życiu społecznym jest warunkiem tego, byśmy przyzwyczaili społeczeństwo, że osoby z niepełnosprawnościami są pełnoprawnymi uczestnikami rynku pracy.

Wciąż jest jeszcze wiele do zrobienia. Poziom zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w Polsce nie jest jeszcze wystarczający. Dlatego tak ważne jest to, by zrozumieć jak istotne jest wprowadzenie konkretnych zmian.

Marzenia i plany

- Niestety, to, żeby wskaźnik zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami wynosił 40 proc.  wciąż pozostaje w sferze marzeń i planów. Mamy jednak nadzieje, że ich urzeczywistnienie jest tylko kwestią czasu – dodaje Monika Rusin. – Najważniejsza jest edukacja: to żeby edukować dzieci oraz pracowników na temat tego jak istotne jest włączanie w rynek pracy osób z niepełnosprawnościami. Istotne jest również podniesienie kwalifikacji pracowników z niepełnosprawnościami, tworzenie kampanii społecznych, propagowaniu informacji na temat znaczenia inkluzyjności rynku pracy oraz zysku dla pracodawcy jakie niesie zatrudnienie osób z niepełnosprawnością.

Małgorzata Lorek, Prezeska Zarządu PFRON, kończy panel optymistycznym akcentem. Podkreśla jak istotną rolę pełnią pracownicy z niepełnosprawnościami np. w PFRONie.

- Nie wyobrażam sobie pracy w PFRON bez pracowników z niepełnosprawnościami. Zależy nam na tym, by osoby z niepełnosprawnościami się odnalazły, miały odpowiednio przygotowane stanowisko pracy. Większość udogodnień, które muszą zrobić pracodawcy to są to udogodnienia bezkosztowe. Dlatego tak istotne jest to, by szczerze działać na rzecz inkluzyjności rynku pracy – powiedziała prezeska Funduszu.