W dniu 11 grudnia 2025 r. Stowarzyszenie Polski Instytut Praw Głuchych złożyło do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) petycję wraz z opinią prawną. Dokumenty te dotyczą „Przebudowy modelu orzekania o niepełnosprawności” – działania realizowanego w ramach Priorytetu FERS.03. Przedstawione postulaty są w pełni zgodne z Konstytucją RP oraz Konwencją Praw Osób z Niepełnosprawnościami (KPON). 

Inicjatywa ta stanowi odpowiedź na fundamentalne luki obecnego systemu, który w ocenie wnioskodawców wciąż opiera się na modelu medycznym, pomijając bariery komunikacyjne. Jak czytamy w uzasadnieniu petycji: 

– Obecna metodologia oceny, często koncentrująca się stricte na audiologicznym (medycznym) aspekcie ubytku słuchu wyrażonego w decybelach, pomija holistyczną perspektywę barier społecznych i środowiskowych, które są kluczowe dla faktycznej integracji.

Koniec z "redukcjonistyczną diagnozą" 

Głównym zarzutem wobec obecnych procedur jest ich niedostosowanie do rzeczywistości osób żyjących w świecie ciszy. Autorzy petycji punktują, że obecny system prowadzi do błędnych decyzji administracyjnych: 

– Taka redukcjonistyczna diagnoza prowadzi do permanentnego niedoszacowania rzeczywistych potrzeb wsparcia i dostępności, co bezpośrednio przekłada się na ograniczenie partycypacji społecznej i zawodowej osób Głuchych.

Stowarzyszenie postuluje przejście na model biopsychospołeczny, który zamiast „mierzyć słuch”, będzie oceniał faktyczne trudności w funkcjonowaniu. 

– przebudowa modelu orzekania stanowi unikalną szansę i strategiczny moment na wdrożenie niezbędnych modyfikacji, które umożliwią przejście na pełnoprawny model biopsychospołeczny — czytamy w petycji SPIPG. 

Kluczowe Postulaty: Tłumacz i Wiedza

W petycji skierowanej do Minister Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, SPIPG przedstawiło 8 rekomendacji. Jednym z najważniejszych punktów jest obowiązkowy udział tłumacza PJM podczas komisji. Wnioskodawcy argumentują to w sposób jednoznaczny: 

– Tłumacz jest niezbędny do zapewnienia pełnego, dwustronnego przepływu informacji, co jest fundamentalnym warunkiem rzetelnej oceny sytuacji życiowej, funkcjonalnej i potrzeb osoby głuchej.

Równie istotny jest postulat dotyczący szkoleń dla członków komisji. W piśmie podkreślono, że brak wiedzy orzeczników ma fatalne skutki: 

– Niezrozumienie specyfiki środowiska Głuchych prowadzi do błędnych orzeczeń i dyskryminacji.

Głuchota jako stan trwały – stop biurokracji 

Stowarzyszenie stanowczo domaga się wprowadzenia orzeczeń bezterminowych dla osób z głębokim, prelingwalnym ubytkiem słuchu. Wnioskodawcy zwracają uwagę na absurdalność cyklicznego weryfikowania niepełnosprawności, która jest nieodwracalna. W petycji użyto w tym kontekście niezwykle trafnego porównania: 

– Głuchota, podobnie jak ślepota, jest trwałym uszkodzeniem zmysłu, którego nie można skorygować w pełni (np. za pomocą okularów czy aparatów słuchowych w stopniu przywracającym pełną funkcjonalność słyszenia).

Wyeliminowanie konieczności okresowego stawania przed komisją w przypadkach nierokujących poprawy ma na celu nie tylko zlikwidowanie niepotrzebnego stresu wnioskodawców, ale również wymierne odciążenie systemu administracyjnego. 

Uzasadnienie Prawne i źródła finansowania 

Dołączona do petycji opinia prawna jednoznacznie wskazuje, że obecny model orzekania narusza fundamentalne normy, w tym art. 32 Konstytucji RP (gwarantujący równość i zakaz dyskryminacji) oraz zapisy Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych (m.in. prawo do informacji i poszanowania języka migowego). 

Autorzy petycji wskazują również konkretne źródło finansowania reformy. Realizacja postulowanych działań ma zostać pokryta głównie ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), w ramach priorytetu dotyczącego dostępności. Stowarzyszenie Polski Instytut Praw Głuchych zadeklarowało przy tym pełną gotowość do merytorycznej współpracy, aby budowany system stał się wreszcie transparentny i sprawiedliwy. 

Petycję można przeczytać, klikając w link: niepelnosprawni.pl/media/petycja_SPIPG.pdf