Każdy pracownik z niepełnosprawnością, tak jak wszyscy pozostali pracownicy, podlega przepisom Kodeksu pracy. Jednak osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności posiadają również dodatkowe uprawnienia pracownicze, wynikające z Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.). Uprawnienia te dotyczą pracowników etatowych i różnią się w zależności od orzeczonego stopnia niepełnosprawności: lekkiego, umiarkowanego lub znacznego. 

Uprawnienia pracowników z lekkim stopniem niepełnosprawności

1.Pracownik posiadający orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności nie może pracować więcej niż 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo.

2. Nie może być również zatrudniony przez pracodawcę w godzinach nocnych i w godzinach nadliczbowych. 

WYJĄTKI

  • Gdy ktoś pracuje przy pilnowaniu np. monitoringu lub ochronie mienia.
  • Gdy pracownik sam zrezygnuje z tego prawa. W takim przypadku musi wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o skierowanie na badania do lekarza, który wystawi zaświadczenie ze zgodą na niestosowanie wobec pracownika omawianego przepisu. 

3. Pracownik z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, pracujący co najmniej 6 godzin na dobę, ma prawo do dodatkowej 15 minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas tej przerwy jest wliczany do czasu pracy. 

Uprawienia pracownika z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności

1. Zmniejszony wymiar czasu pracy

Czas pracy pracownika z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.

Zatrudnienie według skróconych norm czasu pracy nie może powodować obniżenia wynagrodzenia.

WAŻNE! Dla osób z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności 7-godzinny dzień pracy stanowi pełny wymiar czasu pracy. Jest to więc pełen etat, a nie jego część i tak powinien być traktowany przez pracodawcę.

Uprawnienie dotyczące 7-godzinnego dnia pracy przysługującego osobom z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zapisane jest w Ustawie o rehabilitacji. Oznacza to, że osoba z niepełnosprawnością nie musi dostarczać pracodawcy dodatkowych zaświadczeń. Przywilej 7-godzinnego dnia pracy przysługuje od momentu dostarczenia pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności.

WYJĄTKI

Wobec powyższego rozporządzenia stosowane są dwa wyjątki wynikające z art. 16 Ustawy o rehabilitacji.

  • Przepis ten nie jest stosowany do osób zatrudnionych przy pilnowaniu, np. monitoringu, ochronie mienia.
  • Skrócenie czasu pracy nie jest stosowane w momencie, gdy pracownik sam zrezygnuje z tego prawa. W takim przypadku musi wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o skierowanie na badania do lekarza, który wystawi zaświadczenie ze zgodą na niestosowanie wobec pracownika przepisu o skróconym czasie pracy. Koszty ewentualnych badań, na które zostanie skierowany pracownik z niepełnosprawnością, by ustalić na ile dopuszczalne jest stosowanie wobec niego ogólnych norm czasu pracy, obciążają pracodawcę.

2. Przerwa w czasie pracy

Każda osoba z niepełnosprawnością w stopniu znacznym, umiarkowanym i lekkim ma prawo do dodatkowej, 15-minutowej przerwy w pracy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas tej przerwy jest wliczany do czasu pracy.

W praktyce oznacza to, że osoba z orzeczonym lekkim, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności, pracująca co najmniej 6 godzin na dobę, ma prawo do 30-minutowej przerwy w pracy. Na podstawie Kodeksu pracy każdemu pracownikowi pracującemu co najmniej 6 godzin na dobę przysługuje 15 minut przerwy, a osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności, ma prawo do dodatkowych 15 minut przerwy w ciągu dnia. Warto o tym pamiętać.

3. Dodatkowy urlop wypoczynkowy

Osobie posiadającej orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Przysługuje on na takich samych zasadach, jak urlop wypoczynkowy. Jeśli osoba z niepełnosprawnością jest zatrudniona w niepełnym wymiarze czasu pracy, wymiar urlopu dodatkowego ustala się proporcjonalnie do czasu pracy.

Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku od dnia otrzymania orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (data wydania orzeczenia).

Jeśli ktoś otrzymał orzeczenie 7 grudnia 2025 roku, to prawo do dodatkowego urlopu otrzyma dopiero po przepracowaniu roku, czyli 7 grudnia 2026 roku.

UWAGA! Uprawnienia tego nie posiadają osoby z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności.

Dodatkowy urlop wypoczynkowy dotyczy wszystkich osób ze znacznym i z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności zatrudnionych na etat, niezależnie od tego czy są zatrudnione na otwartym czy chronionym rynku pracy.

Jeśli pracownik pracuje 7 godzin, należy pamiętać, że jeden dzień urlopu odpowiada 7 godzinom pracy.

PRZYKŁAD: Jeśli pracownik pracował w firmie A przez pół roku, a następnie przeniósł się do firmy B, to czas jego pracy sumuje się z obu firm i jeśli daje rok, to również przysługuje pracownikowi dodatkowy urlop. W tym celu należy przedstawić pracodawcy świadectwo pracy z poprzedniej firmy oraz orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym.

PAMIĘTAJ! Dodatkowy urlop podlega takim samym zasadom, co zwykły urlop pracowniczy, np. może być dzielony. Jeśli dodatkowy urlop nie jest wykorzystany w danym roku, przechodzi na rok następny. Możliwość wykorzystania dodatkowego urlopu ulega przedawnieniu po upływie trzech lat od momentu uzyskania.

Utrata bądź zmiana stopnia niepełnosprawności powoduje utratę prawa do dodatkowego urlopu wypoczynkowego na następny rok. Można jednak nadal wykorzystać pulę urlopu dodatkowego, którą nabyło się gdy posiadało się orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. 

4.  Zwolnienie od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia

Osoby z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności mają prawo do czasu wolnego od pracy (zwolnienia), z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:

  • w wymiarze 21 dni roboczych, w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (przyp. red. nie mylić z sanatorium) nie częściej niż raz do roku.

Pracodawca udziela zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym na podstawie wniosku lekarza, sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną, o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Łączny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekraczać 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Ważne! Osoby skierowane do sanatorium przez lekarza NFZ nie mogą więc, podobnie jak osoby korzystające z prewencji rentowej ZUS, z takiego zwolnienia korzystać.

  • na wykonanie badań specjalistycznych lub/i zabiegów usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.

Dla pracowników z niepełnosprawnością znaczną lub umiarkowaną zwolnienie od pracy w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych itp. przysługuje bez ograniczenia liczbą dni. Pracownik z niepełnosprawnością może je uzyskać jednak wyłącznie wtedy, gdy czynności te nie mogą zostać wykonane poza godzinami pracy.

UWAGA! Nie dotyczy osób z lekkim stopniem niepełnosprawności.