Zapewne każdy, kto po raz pierwszy otrzymał orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, zastanawiał się, co wynika z rozmaitych umieszczonych tam zapisów. Na co mają wpływ? Na co należy zwracać szczególną uwagę? Spróbujemy rozwiać wątpliwości.

Każde orzeczenie wydane przez miejski lub powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zawiera pewne stałe elementy. Wszystkie zapisy mogą mieć wpływ na różne aspekty życia. Poniżej tłumaczymy, co oznaczają kolejne rubryki.

Dane adresowe zespołu, w którym wydane zostało orzeczenie

Należy sprawdzić, czy ww. dane są wpisane i czy na formularzu jest pieczątka zespołu. Brak informacji czy pieczątki może okazać się problemem w czasie załatwiania formalności lub przy konieczności okazywania orzeczenia przed rozmaitymi urzędami.

Daty wydania orzeczenia oraz złożenia wniosku

Tu także warto sprawdzić, czy daty się zgadzają.

Dane osoby z niepełnosprawnością

A dokładniej: imię i nazwisko, data urodzenia, miejsce zamieszkania lub pobytu, numer PESEL oraz dane dokumentu tożsamości.

Koniecznie należy sprawdzić, czy powyższe dane zostały prawidłowo zapisane. Czasem bowiem nawet mały błąd może bardzo utrudnić życie. Gdyby w orzeczeniu źle zapisano nazwisko, np. zamiast Zaremba napisano Zaręba, mogłoby to skutkować zakwestionowaniem tego, czy osoba legitymująca się orzeczeniem faktycznie je posiada lub czy to orzeczenie należy do niej.

Informacje o ustaleniu lub odmowie zaliczenia do osób niepełnosprawnych lub ustalenia lub odmowie ustalenia stopnia niepełnosprawności

Dzieci do 16. roku życia otrzymują orzeczenie o niepełnosprawności, natomiast osoby, które ukończyły 16 lat, mają ustalane stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany, lekki.

Więcej informacji dotyczących wydawania orzeczeń o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności można znaleźć w osobnym artykule na naszym portalu.

Ulgi i uprawnienia przysługujące osobom mającym ustalony stopień niepełnosprawności zależą przede wszystkim właśnie od tego stopnia, a w niewielu przypadkach od przyczyny niepełnosprawności. Dlatego warto już przed złożeniem wniosku zastanowić się, z jakich uprawnień i ulg chcemy skorzystać.

Symbole niepełnosprawności

Symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty w orzeczeniu o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności lub wskazaniach do ulg i uprawnień odzwierciedla rozpoznanie uszkodzenia lub choroby, która niezależnie od przyczyny jej powstania powoduje zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczenia w wykonywaniu czynności życiowych i aktywności społecznej osoby zainteresowanej lub dziecka. Orzeczenie może zawierać więcej niż jeden symbol przyczyny niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole schorzeń, które w porównywalnym stopniu wpływają na zaburzenie funkcji organizmu.

Co oznacza, że w orzeczeniu mogą być podane maksymalnie trzy symbole. Zgodnie z przepisami, każde schorzenie musi stanowić podstawę wydania orzeczenia w danym stopniu. Oznacza to, że jeśli z powodu schorzenia wiodącego, np. dysfunkcji narządu ruchu, jest przyznany stopień niepełnosprawności umiarkowany (czyli wyższy), a np. z powodu dysfunkcji narządu wzroku mógłby być przyznany stopień lekki (czyli niższy), to w orzeczeniu o stopniu umiarkowanym nie będzie on uwzględniony. Orzeczenie będzie więc zawierać wyłącznie symbol potwierdzający dysfunkcję narządu ruchu.

Czas, na jaki orzeczono niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności

Orzeczenie o niepełnosprawności dziecka orzeka się na czas określony, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 16. roku życia. Stopień niepełnosprawności orzeka się natomiast na czas określony lub na stałe. Decyduje ocena możliwości poprawy funkcjonowania osoby zainteresowanej.

Warto wspomnieć o niedawno dodanych przepisach, zgodnie z którymi orzeczenie na czas określony o stopniu niepełnosprawności wydaje się na okres niekrótszy niż 7 lat w przypadku potwierdzenia u osoby zainteresowanej spełniającej warunki zaliczenia do określonego stopnia niepełnosprawności:

1) rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub

2) zespołu Downa.

Niepełnosprawność dziecka spełniającego warunki zaliczenia do osób niepełnosprawnych orzeka się na czas:

1) określony, niekrótszy niż 3 lata, jednak niedłuższy niż do ukończenia przez dziecko 16. roku życia albo

2) do ukończenia przez dziecko 16. roku życia w przypadku potwierdzenia u dziecka:

a) rzadkiej choroby genetycznej o jednorodnym i niezmiennym przebiegu lub

b) zespołu Downa.

W przypadku orzeczenia wydanego na czas określony warto pamiętać:

- osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony może wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności niewcześniej niż 2 miesiące przed upływem terminu ważności posiadanego orzeczenia;

- osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności może wystąpić do powiatowego zespołu z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności niewcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności.

Warto także pamiętać o niedawno dodanym przepisie art. 6bb Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych[ustawy o rehabilitacji – GJ], zgodnie z którym jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, niedłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Po otrzymaniu wniosku o wydanie kolejnego orzeczenia przewodniczący powiatowego zespołu wydaje niezwłocznie zaświadczenie potwierdzające złożenie tego wniosku oraz określające termin ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności.

Data lub okres powstania niepełnosprawności

Powyższa informacja może mieć wpływ na prawo do rozmaitych świadczeń, np. zasiłku pielęgnacyjnego. Prawo do ww. świadczenia przysługuje bowiem m.in. osobie z niepełnosprawnością powyżej 16. roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia.

W praktyce może być więc tak, że brak informacji w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, iż niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia, spowoduje nieprzyznanie świadczenia.

Data lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności

Datę lub okres powstania stopnia niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia i dokumentacji medycznej. Jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę przyjmuje się datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu.

10 wskazań – co oznaczają?

Kolejną bardzo ważną, ale też budzącą wiele emocji, częścią orzeczenia są wskazania, określone przez skład orzekający. Zawarte są w 10 punktach i dotyczą kolejno:

1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby

W orzeczeniach można spotkać rozmaite sformułowania, np. „stanowisko przystosowane”, „warunki pracy chronionej”, „zakład pracy chronionej” czy „otwarty rynek pracy”.

Bardzo często zarówno osoby z niepełnosprawnością, jak i potencjalni pracodawcy traktują te zapisy dosłownie. Skutkuje to wątpliwościami, czy można podjąć zatrudnienie lub zatrudnić taką osobę np. na otwartym rynku pracy, skoro ma w orzeczeniu zapisy: „warunki pracy chronionej” lub „zakład pracy chronionej”.

Warto tutaj wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami to lekarz medycyny pracy za każdym razem decyduje, czy konkretny pracownik - zarówno pełnosprawny, jak i z niepełnosprawnością - może zostać zatrudniony na określonym stanowisku pracy. Dlatego ww. zapisy nie precyzują warunków zatrudnienia osoby posiadającej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ani też nie orzekają, czy taka osoba może w ogóle podjąć zatrudnienie.

2) szkolenia, w tym specjalistycznego

W tym punkcie zwykle są zapisy: „dotyczy” lub „nie dotyczy”. Jednak wskazanie „dotyczy” nie oznacza, że osoba zostanie automatycznie skierowana na wybrane szkolenie. Osoba poszukująca zatrudnienia może być skierowana na szkolenie przez powiatowy urząd pracy lub w ramach rozmaitych projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe.

3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej

Gmina, powiat oraz fundacja, stowarzyszenie lub inna organizacja społeczna, której statutowym zadaniem jest rehabilitacja zawodowa i społeczna osób niepełnosprawnych, mogą utworzyć wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo jednostkę i uzyskać dla tej jednostki status zakładu aktywności zawodowej, m.in. jeżeli co najmniej 70 proc. ogółu osób zatrudnionych w tej jednostce stanowią osoby niepełnosprawne, w szczególności skierowane do pracy przez powiatowe urzędy pracy:

a) posiadające znaczny stopień niepełnosprawności,

b) posiadające umiarkowany stopień niepełnosprawności, u których stwierdzono autyzm, niepełnosprawność intelektualną lub chorobę psychiczną, w tym osób, w stosunku do których rada programowa, o której mowa w art. 10a ust. 4 ustawy o rehabilitacji, zajęła stanowisko uzasadniające podjęcie zatrudnienia i kontynuowanie rehabilitacji zawodowej w warunkach pracy chronionej.

4) uczestnictwa w terapii zajęciowej

Warsztaty terapii zajęciowej są wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówką stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia.

Uczestnikami warsztatów mogą być osoby posiadające prawnie potwierdzony status niepełnosprawności. Obecnie przyjmowane do WTZ osoby z niepełnosprawnością muszą posiadać w swoim orzeczeniu wskazanie do uczestnictwa w terapii zajęciowej.

5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby

Jeśli dysfunkcja, która jest podstawą wydania orzeczenia, wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, wówczas w orzeczeniu jest zapis np. „wymaga wg wskazań lekarskich”.

6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki

W orzeczeniach spotyka się zapisy np. „dotyczy” lub „wymaga wg obowiązujących przepisów”. W orzeczeniach o stopniu umiarkowanym zwykle jest zapis „częściowo wymaga”.

Co prawda to wskazanie nie jest wprost wymagane przy ubieganiu się o wsparcie w rozmaitych instytucjach, jednak zapis ten potwierdza konieczność pomocy innych osób i instytucji w codziennej egzystencji.

7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji

Jeśli osoba z niepełnosprawnością ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnej egzystencji i wymaga wsparcia innych osób, to zapisy w orzeczeniu będą brzmiały: „wymaga” lub „częściowo wymaga”.

Zapis ten potwierdza konieczność pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu osoby z niepełnosprawnością.

8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji

Ten punkt w orzeczeniu co do zasady dotyczy dzieci do 16. roku życia.

Ważne! Punkty 7 i 8 w orzeczeniu o niepełnosprawności z zapisami np. „dotyczy” lub „wymaga” są konieczne łącznie, aby opiekun dziecka mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Dlatego rodzice i opiekunowie dzieci z niepełnosprawnością, których dzieci wymagają całodobowej opieki z tytułu niepełnosprawności, powinni zwrócić uwagę, czy w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka (do ukończenia 16. roku życia) oba punkty są zaznaczone.

Informacje dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego można znaleźć na naszym portalu Niepelnosprawni.pl.

9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym

Zapis tego punktu budzi wiele emocji, gdyż jest niezbędny, jeśli osoba z niepełnosprawnością lub jej opiekun chcieliby otrzymać kartę parkingową. W orzeczeniu osoby, która zdaniem lekarza orzecznika spełnia kryteria, by otrzymać kartę parkingową, można znaleźć zapisy np. „dotyczy” lub „spełnia przesłanki”.

Od 1 lipca 2014 r. karta parkingowa jest wydawana osobie niepełnosprawnej ze znacznym albo umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (na podstawie wydanego od dnia 1 lipca 2014 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień) mającej znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Przy czym w przypadku osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wskazanie do karty parkingowej mogą uzyskać wyłącznie osoby mające zarówno znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się (pkt 9 orzeczenia) jak i przyczynę niepełnosprawności oznaczoną symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 10-N (choroba neurologiczna) lub 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia).

10) zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, o którym mowa w art. 5 ust. 3 Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych

Zgodnie z ww. przepisem: normatywną powierzchnię [która ma znaczenie dla prawa do dodatku mieszkaniowego - GJ] powiększa się o 15 m2, jeżeli w lokalu mieszkalnym zamieszkuje osoba niepełnosprawna poruszająca się na wózku inwalidzkim lub osoba niepełnosprawna, której niepełnosprawność wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Normatywną powierzchnię powiększa się niezależnie od liczby członków gospodarstwa domowego. O wymogu zamieszkiwania w oddzielnym pokoju (na co wskazuje wprost przepis) orzekają powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, o których mowa w Ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Więcej informacji dotyczących ubiegania się o dodatek mieszkaniowy uzyskać można w urzędzie miasta/gminy.

Uzasadnienie

Istotną częścią orzeczenia jest uzasadnienie, w którym wymienione są przesłanki, na których oparto ustalenie określonego stopnia niepełnosprawności.

Warto zapoznać się z tym fragmentem orzeczenia szczególnie w sytuacji, gdy osoba, która otrzymała orzeczenie, nie zgadza się z jego treścią, zapisami czy wskazaniami. Można tu bowiem znaleźć informacje przydatne przy formułowaniu odwołania.

Pouczenie o przysługującym odwołaniu

Na końcu orzeczenia jest zawarta informacja o zasadach i trybie składania odwołania. Odwołanie od orzeczenia miejskiego lub powiatowego zespołu należy w ciągu 14 dni od dnia jego doręczenia złożyć do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności za pośrednictwem powiatowego/miejskiego zespołu, który wydał orzeczenie. Od orzeczenia wydanego przez wojewódzki zespół orzekania przysługuje z kolei odwołanie do sądu rejonowego – Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w terminie miesiąca (licząc od dnia doręczenia orzeczenia), które składamy za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu.

Przy składaniu odwołań należy ściśle przestrzegać terminów przewidzianych przepisami, ponieważ przekroczenie ich uniemożliwia skorzystanie z drogi odwoławczej.

Na końcu orzeczenia znajdują się podpisy członków składu orzekającego

Mamy nadzieję, że udało się wyjaśnić wątpliwości dotyczące zapisów w orzeczeniu o niepełnosprawności czy stopniu niepełnosprawności. W przypadku dodatkowych pytań polecamy zapoznanie się z odpowiedziami na pytania dotyczące systemu orzekania, udzielanymi przez doradców i prawników Centrów Integracja w dziale „Zapytaj doradcę”.