Większa kontrola jakości pomocy świadczonej w domu, możliwość zgłaszania uwag oraz nowe wymagania wobec osób wykonujących usługi opiekuńcze – to najważniejsze zmiany wynikające z nowych przepisów dotyczących pomocy społecznej. Regulacje mają poprawić bezpieczeństwo i jakość wsparcia udzielanego m.in. seniorom, osobom przewlekle chorym oraz osobom z niepełnosprawnościami.
Nowelizacja ustawy o pomocy społecznej, której przepisy zaczęły obowiązywać w sierpniu 2026 roku, wprowadza bardziej szczegółowe zasady dotyczące usług opiekuńczych realizowanych w miejscu zamieszkania. Jednym z kluczowych elementów zmian jest większa odpowiedzialność gmin za monitorowanie jakości udzielanego wsparcia.
Kontrola przynajmniej raz na pół roku
Ośrodki pomocy społecznej i centra usług społecznych mają regularnie sprawdzać, czy przyznane usługi rzeczywiście są wykonywane i czy odpowiadają potrzebom osoby korzystającej ze wsparcia. Kontrole jakości mają odbywać się co najmniej raz na pół roku. Przewidziano również zbieranie opinii osób korzystających z pomocy.
W praktyce oznacza to, że pod uwagę ma być brane nie tylko to, czy opiekun pojawia się u podopiecznego, ale również sposób realizowania powierzonych mu obowiązków i jakość świadczonej pomocy.
Nowe regulacje formalizują działania, które część samorządów prowadziła już wcześniej. W uzasadnieniu zmian wskazywano, że gminy już monitorowały usługi, reagowały na skargi i sprawdzały ich zgodność z wydanymi decyzjami. Teraz zasady tego nadzoru mają być bardziej uporządkowane.
Podopieczny będzie mógł zgłosić uwagi
Istotną zmianą jest większe znaczenie opinii samej osoby korzystającej z usług. Senior, osoba z niepełnosprawnością lub jej bliscy będą mogli przekazywać uwagi dotyczące sposobu sprawowania opieki, również anonimowo.
Jeżeli podczas kontroli zostaną stwierdzone nieprawidłowości, gmina ma podejmować działania zmierzające do ich usunięcia przez podmiot świadczący usługi.
To szczególnie istotne dla osób, które ze względu na stan zdrowia, wiek czy niepełnosprawność są w dużym stopniu zależne od regularnej pomocy innych osób.
Nowe wymagania wobec opiekunów
Zmiany dotyczą także osób wykonujących usługi opiekuńcze. Ustawa określa wymagania, jakie powinny spełniać osoby zajmujące się taką pomocą. Chodzi m.in. o zapewnienie, że osoba świadcząca usługi jest przygotowana do wykonywania powierzonych jej zadań i zdolna do ich realizacji pod względem psychofizycznym.
Usługi mają być świadczone zgodnie z określonym standardem oraz z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb osoby wymagającej wsparcia.
Dlaczego zmiany są potrzebne?
Problem jakości opieki domowej od dłuższego czasu pojawiał się w analizach dotyczących pomocy społecznej. Najwyższa Izba Kontroli zwracała uwagę m.in. na brak jednolitych wytycznych, który prowadził do różnic w jakości usług świadczonych w poszczególnych miejscach. NIK wskazywała również na potrzebę upowszechniania dobrych praktyk dotyczących zakresu usług i kwalifikacji osób, które je wykonują.
Nowe regulacje mają więc sprawić, że jakość opieki nie będzie zależeć wyłącznie od praktyki przyjętej w konkretnej gminie.
Dla osób z niepełnosprawnościami i seniorów najważniejsza zmiana może być jednak bardziej praktyczna: usługa opiekuńcza ma być nie tylko przyznana, ale również regularnie oceniana pod kątem tego, czy rzeczywiście odpowiada potrzebom osoby, która z niej korzysta.
