Prawo do nauki jest jednym z fundamentalnych praw człowieka, a osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do edukacji bez dyskryminacji i na zasadzie równości z innymi

Obowiązek dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do szkół to instrument realizacji tego prawa

 Komu przysługuje to prawo? Co obejmuje? Do kogo należy się zgłosić? Rozpoczyna się rok szkolny i poniżej  BRPO odpowiada na najważniejsze pytania

Realizacja prawa do bezpłatnego transportu i opieki uczniów z niepełnosprawnością to temat, który budzi wiele wątpliwości. Każdego roku do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi dotyczące m.in. narzucania rodzicom organizacji dowozu własnym transportem, sporów o zwrot kosztów przejazdu, sporów na tle rozumienia pojęcia „szkoły najbliższej” czy niewłaściwego wykonywania transportu. Rzecznik w 2024 r. zrealizował badanie społeczne na ten temat, którego wyniki zostały przedstawione w raporcie. Ustalenia badania i zalecenia RPO zostały omówione podczas seminarium 26 maja 2026 r.

Rozpatrując wnioski o transport gminy powinny pamiętać, że celem tych przepisów jest ułatwienie dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami dostępu do edukacji dostosowanej do ich szczególnych potrzeb. Samo zapewnienie miejsca w szkole nie wystarczy. Uczeń musi mieć realną możliwość bezpiecznego, regularnego i odpowiedniego do swoich potrzeb dojazdu do placówki. Bez tego konstytucyjne prawo do nauki pozostaje prawem iluzorycznym.

Prawo do bezpłatnego transportu. Co warto wiedzieć?

Prawo do bezpłatnego transportu przysługuje uczniom posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Obejmuje transport i opiekę podczas podróży do szkoły „najbliższej”. Co do zasady kierowca nie powinien jednocześnie pełnić funkcji opiekuna.Gmina powinna zapewnić transport do szkoły lub placówki, która najlepiej odpowiada potrzebom ucznia wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Nie zawsze jest to szkoła położona najbliżej miejsca zamieszkania. Uprawnienie z zasady dotyczy okresu edukacji w szkole podstawowej. Od tej reguły są jednak wyjątki:

- uczniowie z niepełnosprawnością ruchową (w tym z afazją) i z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym mogą korzystać z bezpłatnego transportu i opieki także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 21. rok życia;

- dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna – do końca roku szkolnego w którym kończą 24 rok życia;

- uczestnicy zajęć rewalidacyjno-wychowawczych – do końca roku szkolnego w którym kończą 25 rok życia;

- gmina może również zorganizować uczniom posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka rewalidacyjno- wychowawczego również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku;

- obowiązkiem gminy jest również zapewnienie pięcio- i sześciolatkom z niepełnosprawnością oraz starszym dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie decyzji o odroczeniu realizacji obowiązku szkolnego bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego;

- gmina może zorganizować również bezpłatny transport i opiekę dla przedszkolaków również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.

Wniosek o zapewnienie transportu należy złożyć do urzędu gminy właściwego dla miejsca zamieszkania ucznia.

Gmina może organizować przewóz samodzielnie (m.in. zapewniając odpowiedni pojazd samodzielnie, zlecając zorganizowania przewozu podmiotowi prywatnemu czy wykupując bilety w transporcie zbiorowym) albo zwracać rodzicom koszty dowozu dziecka (zwrot obliczany jest za pomocą ustalonego w ustawie wzoru opartego o stawkę tzw. kilometrówki).

To rodzic decyduje,  czy chce korzystać z transportu organizowanego przez gminę, czy samodzielnie dowozić dziecko i otrzymywać zwrot kosztów.