Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, skierował pismo (znak: XI.7061.30.2025.DB) do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, w którym zwraca uwagę na poważne nieprawidłowości w przyznawaniu dofinansowań do turnusów rehabilitacyjnych ze środków PFRON. Mimo że przepisy wydają się jasne, osoby z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na biurokratyczne bariery i arbitralne decyzje samorządów. 

Pismo, datowane na 23 grudnia 2025 r., jest reakcją na liczne skargi wpływające do Biura RPO. Rzecznik przypomina, że osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do osiągnięcia najwyższego możliwego poziomu zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do podejmowania skutecznych środków w celu umożliwienia im pełnej niezależności. Turnusy rehabilitacyjne są jedną z podstawowych form aktywności wspomagającej ten proces. 

W swoim wystąpieniu RPO punktuje dwa główne problemy: niejasną formę prawną odmowy przyznania środków oraz wprowadzanie przez samorządy dodatkowych, pozaprawnych kryteriów selekcji wnioskodawców. 

"Pismo informacyjne" zamiast decyzji zamyka drogę do sądu 

Pierwszym fundamentalnym problemem jest sposób, w jaki Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie (PCPR) informują obywateli o rozpatrzeniu wniosku. Zgodnie z przepisami, organ ma 7 dni na powiadomienie wnioskodawcy o sposobie załatwienia sprawy. W praktyce jednak urzędy często wysyłają zwykłe pisma informacyjne zamiast wydawać formalne decyzje administracyjne. 

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich informacja o przyznaniu lub nieprzyznaniu dofinansowania powinna mieć charakter decyzji administracyjnej. Jest to kluczowe dla ochrony praw obywatela: 

– Obywatel zatem ma prawo do tego, by jego wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury, nie zaś poza nią – informuje w liście RPO. 

Brak formy decyzji sprawia, że możliwość sądowej kontroli działania urzędu staje się iluzoryczna. Co więcej, nawet w nielicznych przypadkach, gdy sądy uchylały odmowy, urzędy ponownie wydawały decyzje odmowne, tłumacząc się zakończeniem roku budżetowego. 

Samorządy bronią się argumentem, że pełna procedura administracyjna (KPA) sparaliżowałaby ich pracę i opóźniła wypłatę środków, co przy rocznym cyklu budżetowym mogłoby skutkować koniecznością zwrotu pieniędzy do PFRON przed ostatecznym rozstrzygnięciem spraw. RPO postuluje jednak precyzyjną zmianę prawa, która jednoznacznie wskaże, że rozpatrzenie wniosku wymaga wydania decyzji administracyjnej. 

Samorządy tworzą własne prawo? 

Drugim palącym problemem jest wprowadzanie przez samorządy dodatkowych warunków przyznawania środków, które nie wynikają z ustawy, a jedynie z wewnętrznych zarządzeń lub uchwał. RPO określa to jasno: „Praktyka ta budzi zdecydowany sprzeciw”. 

Powodem takich działań jest zazwyczaj niedobór środków finansowych. Samorządy próbują radzić sobie z „krótką kołdrą”, ustalając własne priorytety. Rzecznik podaje przykład jednej ze spraw, gdzie PCPR ustalił, że dofinansowanie dostaną tylko dzieci i ucząca się młodzież, całkowicie wykluczając osoby dorosłe ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Tymczasem przepisy krajowe dają pierwszeństwo obu tym grupom na równi. 

– Sytuacje, w których przy rozdziale środków na dofinansowanie do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym przyjmowane są kryteria promujące jedną konkretną grupę osób (...), stanowią zatem nieprawidłową praktykę – pisze w liście RPO. 

Co na to sądy? 

Rzecznik przywołuje orzecznictwo sądów administracyjnych, które stoi po stronie obywateli. Zgodnie z wyrokami, brak środków finansowych nie jest wystarczającą podstawą do całkowitej odmowy dofinansowania osobie, która spełnia kryteria. 

W przypadku niedoboru funduszy prawo pozwala jedynie na dwa konkretne ograniczenia: 

  • Obniżenie wysokości dofinansowania (nie więcej niż o 20%).

  • Przyznanie dofinansowania raz na dwa lata zamiast co rok. 

RPO apeluje o zmiany i pieniądze 

W konkluzji Marcin Wiącek zwraca się do Ministry z prośbą o zajęcie stanowiska oraz informację o planowanych działaniach naprawczych, które zapewnią osobom z niepełnosprawnościami realną dostępność do wsparcia. Rzecznik zaapelował również o „dokonanie analizy adekwatności i rozważenie przeznaczenia większych środków celem realizacji przez powiaty zadania dofinansowania”.