W siedzibie Fundacji Integracja odbyło się spotkanie edukacyjne oraz warsztaty poświęcone Polskiemu Aktowi o Dostępności (PAD). Wydarzenie poprowadzili przedstawiciele Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych: Wojciech Drzewiński, Naczelnik Wydziału Nadzoru Rynku, oraz Małgorzata Szybka z Departamentu Dostępności. W spotkaniu wzięli udział pracownicy i podopieczni Fundacji Integracja oraz Stowarzyszenia Przyjaciół Integracji.

Podstawa prawna i organy nadzorujące

Warsztaty zorganizowano w ramach unijnego projektu „Budowa i rozwój systemu nadzoru rynku w zakresie dostępności produktów i usług”.

Głównym celem przepisów — zapisanych w Ustawie z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (będącej implementacją europejskiej dyrektywy European Accessibility Act) — jest eliminacja barier cyfrowych i fizycznych oraz wyrównanie dostępu dla wszystkich osób ze szczególnymi potrzebami. Przepisy Polskiego Aktu o Dostępności wejdą w pełni w życie 28 czerwca 2025 roku.

Nadzór nad rynkiem jest sprawowany sektorowo. Prezes Zarządu PFRON pełni w tym systemie funkcję parasolową, koordynując działania. Pozostałe organy nadzoru to m.in. Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE), Minister Cyfryzacji, Rzecznik Finansowy, Wojewódzkie Inspektoraty Transportu Drogowego oraz organy celne. Ustawa nie obejmuje swoimi wymogami mikroprzedsiębiorców.

Kogo i czego dotyczy ustawa?

Polski Akt o Dostępności obejmuje konkretne kategorie produktów i usług wprowadzanych na rynek.

  • Produkty: laptopy, komputery stacjonarne, smartfony, tablety, czytniki książek elektronicznych, terminale płatnicze oraz samoobsługowe (bankomaty, wpłatomaty, automaty biletowe, urządzenia do odprawy), systemy operacyjne, routery, a także telewizory Smart TV i dekodery cyfrowe.
  • Usługi: telekomunikacja, e-commerce (handel elektroniczny), bankowość detaliczna (w tym obsługa rachunków płatniczych i kredytów), usługi towarzyszące transportowi pasażerskiemu oraz dostęp do audiowizualnych usług medialnych (np. platformy streamingowe VOD).
  • Rozpowszechnianie e-booków: aplikacje i subskrypcyjne platformy dystrybucji treści czytelniczych.

Narzędzia dla konsumentów: Skarga i Zawiadomienie

Eksperci PFRON szczegółowo omówili dwa instrumenty prawno-interwencyjne, dzięki którym konsumenci mogą egzekwować swoje prawa.

  1. Skarga bezpośrednia: kierowana bezpośrednio do podmiotu gospodarczego (producenta, importera lub usługodawcy). Firma ma obowiązek udzielić odpowiedzi w ciągu 30 dni (w sprawach szczególnie skomplikowanych okres ten wydłuża się do 60 dni). Jeśli przedsiębiorca zignoruje skargę lub nie odpowie w terminie, automatycznie zyskuje ona status zasadnej, co nakłada na firmę obligatoryjny 6-miesięczny termin na usunięcie barier.
  2. Zawiadomienie do organu nadzoru: składane do PFRON.
    • Zawiadomienie może złożyć każda osoba fizyczna, organizacja pozarządowa czy podmiot gospodarczy — posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie jest wymagane.
    • W przypadku stwierdzenia naruszeń PFRON posiada uprawnienia do wydania nakazu zapewnienia dostępności, nakazu całkowitego wycofania wadliwego produktu z obrotu, a także nałożenia kary pieniężnej wynoszącej do 10% rocznego obrotu przedsiębiorstwa.

Krok po kroku: Jak złożyć zawiadomienie przez portal Mój PFRON

Oficjalnym i rekomendowanym kanałem cyfrowym do zgłaszania barier jest portal e-usług PFRON dostępny pod adresem moj.pfron.gov.pl, gdzie znajduje się dedykowany formularz zgłoszeniowy (moj.pfron.gov.pl/notification-form). Procedura składa się z kilku kroków:

  • Krok 1: Wejście na portal: Otwórz stronę moj.pfron.gov.pl.
  • Krok 2: Wybór trybu zgłoszenia:
    • Bez logowania — pozwala na natychmiastowe przejście do formularza i złożenie w pełni anonimowego zawiadomienia.
    • Z logowaniem przez login.gov.pl — umożliwia potwierdzenie tożsamości za pomocą Profilu Zaufanego, bankowości elektronicznej lub e-Dowodu (logowanie jest dobrowolne).
  • Krok 3: Wybór usługi: Wybierz opcję „Zgłaszanie barier w dostępności produktów i usług” (lub „Zgłoś brak dostępności”).
  • Krok 4: Wypełnienie formularza: Należy podać kluczowe dane ułatwiające identyfikację i przekazanie sprawy do właściwego organu:
    • Dane podmiotu gospodarczego (nazwa firmy, adres, strona internetowa).
    • Dane produktu lub usługi (nazwa, model, numer seryjny, kategoria).
    • Dokładne wyjaśnienie, na czym polega brak dostępności i jakie bariery występują.
  • Krok 5: Załączniki (opcjonalnie): Do zgłoszenia można dołączyć pliki, opisy czy zrzuty ekranu, co przyspiesza analizę problemu.
  • Krok 6: Dane kontaktowe (opcjonalnie): Podanie adresu e-mail, numeru telefonu lub danych osobowych umożliwia otrzymywanie informacji o statusie sprawy i jej przekazaniu do organu nadzorczego. Zgłoszenie bez tych danych pozostaje anonimowe (jest rozpatrywane, lecz bez wysyłania odpowiedzi zwrotnej).
  • Krok 7: Wysyłka: Po zweryfikowaniu wprowadzonych danych kliknij „Wyślij”.

Alternatywne kanały kontaktu i udogodnienia w PFRON

Poza portalem internetowym zawiadomienia i zapytania można kierować tradycyjnymi oraz bezpośrednimi kanałami:

  • Infolinia PFRON: Dostępna pod numerem 22 581 84 10 w dni powszednie w godzinach 9:00–15:00. Po połączeniu można wybrać odpowiedni tonowo profil tematyczny:
    • wewn. 4 — informacje dla osób indywidualnych na temat dostępności podmiotów publicznych, produktów i usług oraz wniosków i skarg.
    • wewn. 5 — bezpośrednie przyjmowanie zawiadomień o niespełnianiu przez produkt lub usługę wymagań dostępności.
  • Kontakt e-mailowy: Pytania oraz zgłoszenia dotyczące dostępności można przesyłać na adres dostepnosc@pfron.org.pl.
  • Obsługa w Polskim Języku Migowym (PJM/SJM): PFRON zapewnia połączenie z tłumaczem języka migowego online na swojej stronie internetowej (w godz. 9:00–15:00), a także stacjonarnie w Biurze PFRON w Warszawie. Osoby głuchoniewidome potrzebujące tłumacza SKOGN proszone są o zgłoszenie potrzeby minimum 3 dni robocze wcześniej.
  • Adres Biura PFRON: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Al. Jana Pawła II 13, 00-828 Warszawa.

Głos społeczności i apel o aktywność

Podczas spotkania w Integracji uczestnicy dzielili się konkretnymi przykładami z życia codziennego — wskazywano m.in. na biletomaty i automaty samoobsługowe, których wysokość ekranów oraz brak komunikatów głosowych uniemożliwiają samodzielną obsługę osobom na wózkach lub z niepełnosprawnością wzroku.

Naczelnik Wojciech Drzewiński zwrócił uwagę, że mimo powszechności problemu do organu nadzoru nie wpłynęło jeszcze oficjalne zawiadomienie dotyczące urządzeń biletowych. Zachęcił zebranych do aktywnego korzystania z udostępnionych narzędzi i składania zgłoszeń.

Działania te wpisują się w kampanię informacyjną „Masz Prawo do Dostępności”, przypominającą, że skuteczność nowych przepisów zależy w dużej mierze od reakcji samych konsumentów.