Forum dostępności. Jak projektować świat dla wszystkich?

Pociąg, którym jedziemy do pracy, szkoła, w której się uczymy, dom, w którym mieszkamy, ale też samochód, sprzęt rehabilitacyjny, czy otwieracz do słoików – co łączy te wszystkie rzeczy? Można zaprojektować je w sposób uniwersalny i sprawić, by były dostępne dla wszystkich. O tym właśnie dyskutowano podczas odbywającego się w Poznaniu 13-14 listopada pierwszego Forum Dostępności.

Pomysłodawcą i współorganizatorem Forum jest Integracja. 

- Wyjątkowość tego wydarzenia wynika z tego, że po raz pierwszy pokazano równocześnie architekturę, organizację przestrzeni, usługi i produkty pod kątem dostępności, ale widziane jako całość. To jest podejście pionierskie i nowatorskie. Wcześniej pokazywano tylko wycinek, my proponujemy spojrzenie z góry, na całość systemu, nie na fragmenty - podkreśla Katarzyna Rzehak z Integracja LAB.

Gwiazdy designu

4 x E +E2 – to wzór na dostępność zaproponowany przez prof. Marka Wysockiego z Politechniki Gdańskiej, jednego z najbardziej uznanych specjalistów od dostępności w Polsce. Pod literą E kryją się empatia, egoizm, ergonomia i ekonomia, ale też edukacja i to podniesiona do kwadratu.

Prof. Wysocki był jednym z prelegentów Forum Dostępności obok najgorętszych nazwisk polskiego Designu i architektury, ale też najbardziej uznanych specjalistów od dostępności i projektowania uniwersalnego z ekspertami z Integracja LAB na czele a także przedstawiciele biznesu, administracji publicznej, nauki i organizacji pozarządowych.  Wśród prelegentów byli m.in. Przemo Łukasik, Tomasz Konior, Marcin Citko, prof. Czesława Frejlich a także Katarzyna Borkowska i Tomasz Pydo. Uczestnicy Forum rozmawiali o jednym z najważniejszych trendów współczesnego świata – czyli projektowaniu uniwersalnym, czyli tworzeniu świata, gdzie nie tyle walczymy z barierami lub zapewniamy dostępność, co od początku tworzymy otaczającą nas przestrzeń i produkty tak, by były one użyteczne dla wszystkich.

- Projektowanie uniwersalne jest wtedy, gdy go nie widzimy – podkreślił podczas Forum Dostępności prof. Marek Wysocki.

Nadciąga silver tsunami

Projektowanie uniwersalne to też odpowiedź na zmiany, które zachodzą w społeczeństwie – zwłaszcza zmiany demograficzne, które sprawiają, że wśród użytkowników różnych przestrzeni, usług i produktów coraz więcej będzie osób o szczególnych potrzebach.

- Projektując dla seniorów, projektujemy dla siebie. Dzisiaj osoby po 60. roku życia to 26 procent populacji, w 2030 będzie to 28 procent a w 2050 37 procent – zauważyła Katarzyna Rzehak z Integracja LAB, która użyła sformułowania silver tsunami. Te zmiany demograficzne wpływają na to, że projektowanie uniwersalne, uwzględniające potrzeby różnych grup – w tym właśnie seniorów i osób z niepełnosprawnością, ale też osób neroróżnorodnych w tym ze spektrum autyzmu staje się po prostu koniecznością.

Liderzy i dobry wzór

Przedstawiciele nagradzanych i certyfikowanych przez Integrację firm m.in. Ortheo 3D, Skanska, PFR Nieruchomości, Buro Happold czy Reino Capital również pojawili się na Forum, gdzie opowiadali o tym, jak tworzy się budynki, ale też ortezy dla dzieci, tak by były funkcjonalne, estetyczne i dostępne dla wszystkich. Bo zarówno budynki biurowe budowane przez Skanska, projektowane przez Buro Hapoold czy zarządzane przez Reino Capital oraz budynki mieszkaniowe PFR Nieruchomości nowoczesne, zielone i dostępne budynki z szerokimi przestrzeniami i drukowane w 3D ortezy dla dzieci, które są nie tylko sprzętem rehabilitacyjnym, ale też kolorowym atrakcyjnym gadżetem pokazują, że coś, co jest dostępne, może być też niezwykle estetyczne. Stąd też jeden z paneli na Forum nosił tytuł „Czy dostępność musi być ble?”. Jak nietrudno się domyślić odpowiedź na to pytanie była negatywna.

Pociąg do dostępności

Projektowanie uniwersalne dotyczy wszelkich dziedzin życia – także transportu. Stąd na Forum poruszono temat dostępności lotnisk i transportu kolejowego. Ten drugi jest szczególnie ważny, gdyż coraz więcej Polaków podróżuje właśnie koleją. Problem jest jednak z jej dostępnością. Jak zauważył jeden z prelegentów panelu poświęconego dostępnemu transportowi pasażer na wózku jadący koleją podmiejską tzw. linią średnicową, która przebiega przez centrum miasta od strony zachodniej – na przykład z Pruszkowa czy Błonia, pierwszy w pełni dostępny i wyposażony w nowoczesne windy przystanek będzie miał na stacji Warszawa Stadion – czyli po wschodniej stronie Wisły. Problemem, na który zwrócił uwagę Piotr Czarnota z Manufaktury Dostępności, który w przeszłości zajmował się dostępnością w PKP Intercity, jest też brak platform peronowych, które w wielu krajach europejskich są już standardem.

- Te platformy będą. Muszą być i się pojawią — zapewnił Marcin Trela z Urzędu Transportu Kolejowego, co spotkało się z entuzjazmem ze strony uczestników panelu. Takich problemów i wyzwań związanych z transportem kolejowym i pracą różnych przewoźników jest więcej – jak choćby różne wysokości peronów, które są poważnym utrudnieniem dla osób poruszających się na wózkach. Na samym tylko Mazowszu można naliczyć nawet 11 różnych wysokości peronów. Oznacza to, że polska infrastruktura kolejowa potrzebuje jeszcze wielu zmian. I wiele z tych zmian się dzieje – zmieniają się standardy obsługi pasażerów, intensywną przebudowę przechodzą dworce, na których coraz częściej pojawiają się pętle indukcyjne i ścieżki dotykowe. Dużym krokiem naprzód jest wagon COMBO, który jest częścią taboru PKP Intercity. Wyprodukowany przez firmę PESA Bydgoszcz wagon jako pierwszy otrzymał certyfikat Integracji „Transport bez barier”.

Winda jak aorta

Na Forum nie mogło zabraknąć przedstawicieli biznesu, którzy prezentowali innowacyjne rozwiązania służące osobom ze specjalnymi potrzebami. Jednym z nich jest winda skryta w schodach. Na pierwszy rzut oka zwykłe drewniane schody, które po uruchomieniu mechanizmu składają się i przekształcają się platformę, z której mogą skorzystać choćby osoby na wózku czy poruszające się o kulach. Urządzenie jest nowoczesne i estetyczne, ale też niezwykle funkcjonalne i sprawdza się zarówno w domach jednorodzinnych, jak i w instytucjach kultury i zabytkach, gdyż nie wymaga ono ingerencji w strukturę budynku. To urządzenie to Flexstep, urządzenie firmy Globallift, które było jednym z produktów zaprezentowanych przy okazji Forum Dostępności. W wydarzeniu wzięła udział także firma Schindler Polska, która również zajmuje się instalacją nowoczesnych wind. Winda – jak głosił tytuł jednego z paneli, to aorta budynku, czy jest to urząd, szkoła, biurowiec, centrum handlowe, dom czy instytucja kultury.

- Nie ma praktycznie żadnego budynku, w którym nie da się zainstalować windy-powiedział Robert Kazimierski z firmy Globallift, podkreślając, że jest coraz więcej nowoczesnych rozwiązań umożliwiających instalacje różnego typu wind choćby na zewnątrz budynku. Wiedze na ten temat można zdobyć, choć z zaprezentowanej przez przedstawicielkę Banku Gospodarstwa Krajowego Annę Klepacz wspólnej publikacji BGK i Integracji – Poradnika Windowego.

Panel poświęcony windom był dobrą okazją, by opowiedzieć o prowadzonym przez Bank Gospodarstwa Krajowego Funduszu Dostępności.

- Nasze doświadczenie pokazuje, że nie ma budynków, których nie można uczynić bardziej dostępnymi. Sprawdziliśmy to już w prawie 300 projektach. Przez te cztery lata działania Funduszu Banku udzielił prawie 270 milionów złotych niskooprocentowanych pożyczek. Obecnie ocenianych jest kolejnych ok. 30 wniosków na kolejne prawie 60 milionów złotych – poinformowała Anna Klepacz.

O sukcesach Funduszu Dostępności polegających na instalacji lub modernizacji windy, ale też na szeroko rozumianej likwidacji barier piszemy naszym portalu od lat. Inwestycje, które przeprowadzono dzięki udzielonym w ramach Funduszu pożyczkom, pokazują, że dostępność nie jest luksusem i dotyczy wszystkich aspektów funkcjonowania budynku – nie tylko wind, ale też nawierzchni, oznaczeń na drzwiach i schodach i oczywiście toalet.

Komfortka w standardzie

- Kiedyś zdarzyło nam się odwiedzić bardzo dostępną i nowocześnie zaprojektowaną szkołę, ale w oznaczonej jako dostosowana toalecie, urządzono … składzik — wspominał podczas jednego z paneli Kamil Kowalski, szef działu Integracja LAB. Często eksperci od dostępności z przekąsem mówią, że ich praca oznacza konieczność odwiedzania, fotografowania i dokładnego badania bardzo wielu toalet. Często w tej pracy zdarzają się kwiatki w postaci dostosowanych toalet przerobionych na składziki, ale też niefunkcjonalnych z powodu przeprowadzonych przez nie rur czy błędy projektowe. Jednak dostosowana i właściwie wykonana toaleta dla osób z niepełnosprawnością stała się w ostatnich latach standardem. Podobnie dzieje się z komfortkami – pomieszczeniami, w których można przewinąć i przebrać dorosłą osobę z niepełnosprawnością. Od 2 lat Integracja z pozostałymi członkami Koalicji „Przewijamy Polskę”: Fundacją MALI SIŁACZE z Krakowa, Fundacją NieOdkładalni z Gliwic, Lubelskiego Forum Organizacji Osób Niepełnosprawnych – Sejmiku Wojewódzkiego, oraz Stowarzyszenia na Rzecz Dzieci i Dorosłych z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym ŻURAWINKA z Poznania działają na rzecz tworzenia komfortek w miejscach publicznych. Sukcesem Koalicji było wprowadzenie nowych przepisów w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Oznacza to m.in. że w nowych budynkach użyteczności publicznej będą powstawać pomieszczenia dostosowane i przeznaczone do przewijania dorosłych osób ze szczególnymi potrzebami.

Podczas Forum można było zobaczyć, jak wygląda komfortka w wersji terenowej.

Przestrzeń uniwersalna

- Dostępność to niekoniecznie rzeczy wielkie. Czasem to przypominające klop sztangę (śl. Trzepak przyp. aut.) urządzenie na stacji paryskiego metra, dzięki któremu moja mama może oprzeć się i odpocząć – zauważył ceniony architekt Przemo Łukasik.

Forum Dostępności było spotkaniem specjalistów z różnych dziedzin, którzy rozmawiali i wymieniali swoje doświadczenia dotyczące projektowania uniwersalnego.  Bez wątpienia już nikogo nie trzeba przekonywać, że w każdym budynku potrzebna jest winda i dostosowana toaleta. Dzisiaj dyskusja dotyczy tego, jak projektować, by nie trzeba było usuwać barier czy dostosowywać, ale by z założenia dana przestrzeń, budynek czy produkty z samego założenia mogły być dla wszystkich bez względu na ich wiek, sprawność, płeć czy wzrost.

Patronat Honorowy nad Forum Dostępności objęli: Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Krajowa Izba Architektów RP, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Polski Związek Firm Deweloperskich, Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego, Politechnika Poznańska, Polska Izba Inżynierów Budownictwa, Polska Rada Centrów Handlowych, Polska Rada Facility Management, Polski Związek Pracodawców Budownictwa, Prezydent Miasta Poznania, Stowarzyszenie Architektów Polskich, Stowarzyszenie Projektantów Form Przemysłowych, Towarzystwo Urbanistów Polskich, Uniwersytet Artystyczny im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, Związek Banków Polskich.

Patronat Wspierający nad wydarzeniem objęli: Brama Poznania, Centrum Szyfrów Enigma, Poznańskie Centrum Dziedzictwa, Echo-system – systemy wspomagające słuch, Fundacja Kultury bez Barier, Instytut Techniki Budowlanej, Kinnarps, LOT Polskie Linie Lotnicze, Przewijamy Polskę, Widzialni.eu.

Partnerem społecznym wydarzenia jest Fundacja Integracja.

Organizatorzy Forum Dostępności mają nadzieję, że to wydarzenie przyczyni się do zwiększenia świadomości społecznej na temat projektowania bez barier oraz pobudzi do tworzenia bardziej dostępnych przestrzeni. Wszystkich zainteresowanych tematem zapraszamy do rejestracji i udziału w tym ważnym wydarzeniu.

Srebrni Sponsorzy wydarzeani: Buro Happold i Skanska

Brązowi Sponsorzy wydarzenia:BNP Paribas,Ensafe One,Globallift,PFR Nieruchomości, Reino Capital, Santander Bank Polska,Schindler Polska

Więcej informacji na temat konferencji można znaleźć na stronie internetowej www.forumdostepnosci.com.pl.