Związek Powiatów Polskich (ZPP) wyraził „ogromne zaskoczenie i sprzeciw” wobec proponowanych przez rząd rozwiązań oszczędnościowych, które – zdaniem samorządowców – w pierwszej kolejności uderzają w szpitale powiatowe. Organizacja ostrzega, że przy obecnych założeniach wiele placówek nie będzie w stanie dalej prawidłowo funkcjonować, co grozi paraliżem lokalnych systemów ochrony zdrowia.

W swoim stanowisku ZPP wskazuje na kilka kluczowych decyzji, które szczególnie obciążają szpitale powiatowe:

  • przygotowywanie przez NFZ umów ryczałtowych na 2026 r. na poziomie istotnie niższym niż faktyczne wykonanie świadczeń w 2025 r.;
  • rezygnację z finansowania programu „Dobry posiłek w szpitalu” i przerzucenie kosztów wyższego standardu żywienia na placówki;
  • planowaną likwidację współczynników korygujących wycenę świadczeń dla najmniejszych szpitali;
  • wielomiesięczne odwlekanie płatności za tzw. świadczenia nielimitowane.

ZPP ocenia, że działania te mogą być de facto „ukrytą formą wymuszenia likwidacji lub restrukturyzacji” części szpitali, bez rozwiązania przyczyn kryzysu.

Problem systemowy, a nie „złe zarządzanie”

Samorządowcy podkreślają, że trudna sytuacja szpitali powiatowych nie wynika z ich nieudolnego prowadzenia, lecz z dysfunkcji całego systemu. Wśród najważniejszych przyczyn wymieniają m.in.:

  • nieefektywne funkcjonowanie podstawowej opieki zdrowotnej, co przeciąża nocną i świąteczną opiekę, AOS i SOR-y;
  • projektowanie „sieci szpitali” głównie pod potrzeby budżetu państwa, a nie pacjentów;
  • utrzymywanie mechanizmu corocznych, dynamicznych podwyżek wynagrodzeń bez adekwatnego zwiększenia finansowania;
  • brak limitów na wynagrodzenia finansowane ze środków publicznych;
  • niewłaściwą metodologię wyceny świadczeń przez AOTMiT, prowadzącą do opóźnionych waloryzacji i utrzymywania wysokodochodowych świadczeń, z których korzystają głównie podmioty prywatne;
  • brak realnego wdrożenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który zakwestionował przerzucanie skutków niedofinansowania świadczeń na organy tworzące szpitale;
  • wiarę, że system może funkcjonować bez adekwatnej wysokości składki zdrowotnej, mimo dynamicznego wzrostu kosztów.

ZPP przypomina, że od lat negatywnie opiniował rozwiązania przerzucające nowe zadania na NFZ czy obniżające wydajność składki zdrowotnej, oraz postulował budowę systemu wokół Lokalnych Centrów Zdrowia.

Krytyka pozorowanych działań i apel do rządu

Zdaniem Związku kolejne ekipy rządzące „bezrefleksyjnie nie wsłuchiwały się w głos samorządowych praktyków”, kierując się raczej interesami poszczególnych grup niż długofalową stabilnością systemu. Obecne działania określa jako „pozorowanie naprawy” i ostrzega, że próba „przeczekania” kryzysu do końca kadencji tylko go pogłębi.

ZPP wzywa premiera i administrację rządową do:

  • podjęcia realnych działań naprawczych,
  • odejścia od rozwiązań prowadzących do dalszego zadłużania szpitali powiatowych,
  • zapewnienia stabilnego, przewidywalnego finansowania świadczeń.

Organizacja podkreśla, że w obecnych warunkach programy naprawcze narzucone szpitalom nie zapewnią trwałego bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli.

Niewykorzystany potencjał wojewódzkich planów transformacji

Jako przykład narzędzia, które mogłoby wesprzeć proces zmian, ZPP wskazuje wojewódzkie plany transformacji – dokumenty tworzone przez wojewodów w celu zapewnienia równego dostępu do świadczeń w warunkach koniecznych przekształceń. W praktyce, jak ocenia Związek, plany te nie spełniają swojej roli z powodu:

  • braków kadrowych i kompetencyjnych w urzędach wojewódzkich w obszarze strategicznego planowania w ochronie zdrowia;
  • nadmiernie tabelarycznego, technicznego wzoru planu, który nie pokazuje realnego „stanu wyjściowego” i „modelu docelowego”;
  • sporadycznych aktualizacji prowadzonych głównie „pod KPO”;
  • marginalizowania wojewódzkich rad ds. potrzeb zdrowotnych (rzadkie posiedzenia, brak materiałów, konsultacje „na ostatnią chwilę”).

ZPP apeluje o przywrócenie planom transformacji realnej roli narzędzia zarządczego i używanie ich do uzasadniania trudnych, ale racjonalnych decyzji dotyczących struktury sieci szpitali.

Gotowość do współpracy

Na zakończenie Związek Powiatów Polskich ostrzega, że kontynuacja obecnej polityki finansowej doprowadzi do narastania zadłużenia w skali „niemożliwej do opanowania” i w efekcie do paraliżu lokalnych systemów opieki zdrowotnej. Jednocześnie deklaruje gotowość do współpracy przy poszukiwaniu optymalnych rozwiązań, pod warunkiem że działania rządu przestaną ograniczać się do doraźnych cięć i pozornych reform.