Dla dzieci w spektrum i ich rodziców wakacje to czas szczególnych wyzwań. Podczas letnich miesięcy kończy się stały rytm szkoły, zajęć, terapii, a zaczynają podróże, wyjazdy i wiele nowości.
Zawsze jest dobry czas na naukę zasad bezpieczeństwa. Nie tylko latem, ale przez cały rok znajomość tych zasad pomoże dzieciom odnaleźć się w trudnej sytuacji, zmniejszy poczucie zagrożenia, jeśli coś się wydarzy i pozwoli zapobiec niebezpiecznym sytuacjom. Dobre przygotowanie pomoże także rodzicom nie stracić głowy, ale od razu podjąć niezbędne działania.
Spektrum autyzmu niesie ze sobą specyficzne wyzwania. W przypadku dzieci trzeba szczególnie uważać, gdyż niektóre lubią uciekać, inne boją się nagłych, głośnych dźwięków lub szczekających psów. Na zewnątrz dzieje się o wiele więcej niż w domu i dla wielu dzieci jest to dodatkowe wyzwanie. Wiele spraw społecznych, dla innych oczywistych, im umyka, np. to, kogo mogą poprosić o pomoc, kto jest osobą zaufaną. Mogą być łatwowierne, naiwne i częściej podatne na manipulacje i oszustwa.
Zgubienie dziecka
Wystarczy odwrócić głowę na sekundę i dziecko znika w tłumie. Zgubić można się wszędzie: na plaży, na festynie, na kiermaszu, ale także w osiedlowym sklepie czy pobliskiej galerii handlowej, nawet jeśli nie wyjeżdżamy z rodzinnej miejscowości. Zasady bezpieczeństwa są przydatne i aktualne w każdej sytuacji.
Komenda policji w Katowicach wystosowała apel do rodziców. Jego pełna treść znajduje się na stronie internetowej — Rodzicu, pilnuj swojego dziecka!
Policja przypomina o tym, że warto:
- Zadbać o jaskrawy (dobrze widoczny z daleka) ubiór dziecka, ale nie może to być koszulka z jego imieniem.
- Uczyć dziecko danych kontaktowych do rodziców/opiekunów. Dane można zapisać (można korzystać z opaski na rękę, wszywki do plecaka czy napisu na ubraniu), ale dziecko musi wiedzieć, gdzie te dane się znajdują i komu może je podać (adres zamieszkania można podać tylko służbom – policji, straży miejskiej i pożarnej).
- Tłumaczyć, do kogo dziecko może zwrócić się o pomoc i jak to zrobić. Jeśli w pobliżu nie ma policjanta ani strażnika miejskiego, zwracamy się do pracowników ochrony, pracowników sklepu, ratowników na plaży. Bezpieczną osobą są rodzice lub dziadkowie z dziećmi.
- Wyznaczyć punkt spotkania w razie zagubienia, rozdzielenia się.
- Starsze dziecko można wyposażyć w telefon komórkowy z numerami do najbliższych oraz z zainstalowaną aplikacją rodzicielską z możliwością monitorowania urządzenia.
- Młodsze dzieci mogą nosić opaski z lokalizacją.
- Nauczmy dziecko, że w groźnej sytuacji może głośno krzyczeć, płakać i wołać o pomoc.
- Dziecko powinno znać zasady bezpieczeństwa – trzeba je regularnie powtarzać.
Musi wiedzieć, że nie powinno rozmawiać z nieznajomymi ani przyjmować od obcych osób prezentów ani słodyczy. Nie może wsiadać do samochodu osoby nieznajomej ani przyjmować propozycji wspólnego spaceru. Natychmiast musi poinformować rodziców o takim zdarzeniu.
Wszystkie zasady należy dostosować do wieku i możliwości dziecka. Nawet dorosłym osobom w spektrum autyzmu zdarza się narazić na niebezpieczeństwo, np. na podwiezienie przez mało znaną osobę, gdyż zwykle rozumieją komunikaty i intencje wprost.
Samoświadomość liczy się zawsze
Zgubienie się to dla dziecka ogromny stres. Może się zdarzyć, że nasilą się zachowania powtarzalne, tzw. stimmy, którymi osoba będzie się starała się uspokoić, a które mogą być niezrozumiałe dla otoczenia. Mogą wystąpić tzw. trudne zachowania. W lęku i stresie dziecko może nie współpracować, nie odpowiadać na pytania, nie odzywać się, zapomnieć numeru telefonu, adresu, nazwiska itd. Dlatego kluczowe dane kontaktowe można zapisać (można korzystać z opaski na rękę, wszywki do plecaka, napisu na ubraniu czy specjalnie przygotowanej kartki).
Policja podkreśla, że dobre przygotowanie dziecka może je uchronić przed traumą w przypadku zagubienia. Rodzice znają swoje dziecko najlepiej. Warto rozważyć umieszczenie razem z danymi kontaktowymi informacji o diagnozie dziecka. Warto również uczyć dziecko, jaką ma diagnozę, co może być dla niego trudne i o co może w związku z tym poprosić. np. jeśli jest zbyt głośno – o wyjście do innego pomieszczenia lub na zewnątrz, o możliwość napisania odpowiedzi na kartce lub na telefonie, poprosić o czas do zastanowienia się, o zadawanie jednego pytania naraz.
Świadomość własnych ograniczeń przydaje się zawsze, ale w sytuacji kryzysowej może okazać się kluczowa. Warto uczyć dziecko strategii, które pomogą mu w trudnym czasie, przy silnych emocjach. Można je włączyć do procedury awaryjnej.
Dobre przygotowanie i znajomość zasad bezpieczeństwa pomogą także rodzicowi odnaleźć się w niebezpiecznej sytuacji.
Jeśli dziecko się zgubi, poszukiwania należy rozpocząć natychmiast i od razu zawiadomić służby. Nie trzeba czekać 24 godzin. Warto zadzwonić na całodobowy "Telefon w Sprawie Zaginionego Dziecka i Nastolatka Fundacji ITAKA 116 000". Można skorzystać z systemu Child Alert, dzwoniąc pod numer alarmowy systemu 995. Więcej informacji na ten temat znajduje się na www.childalert.pl
Warto ustalić z dziećmi procedurę na wypadek zgubienia się. Poniżej kilka przykładowych zasad ustalonych z naszymi dziećmi. Elementy tej procedury warto wdrażać w wieku przedszkolnym, dostosowując je do sytuacji i możliwości dziecka.
Co należy zrobić w sytuacji zgubienia się?
1.Zatrzymać się i rozejrzeć się dookoła.
2.Jeśli mam telefon – zadzwonić do rodziców.
3.Wrócić i zostać w miejscu, gdzie ostatni raz widziało się rodziców.
4.Pójść do ustalonego wcześniej miejsca.
5.Poprosić o pomoc osobę godną zaufania i powiedzieć: zgubiłem się
W sklepie poprosić ochroniarza lub pracownika sklepu, na plaży – ratownika. Można poprosić policjanta lub strażnika miejskiego, strażaka, ratownika medycznego,kobietę lub rodzinę z dzieckiem, a na ulicy można wejść do najbliższego sklepu.
6. W ostateczności zadzwonić na numer 112, przedstawić się i powiedzieć, że się zgubiło.
Dzieciom w spektrum autyzmu może być trudno rozpoznać intencje obcych osób. Nie chcemy trzymać dzieci cały czas pod rodzicielskim koszem, tym bardziej należy im tłumaczyć zasady bezpieczeństwa w internecie, na podwórku i na ulicy. Zasady te możemy poznać, korzystając z programu profilaktycznego Fundacji ITAKA Opiekuj się dzieckiem.
Ucieczki z domu
Fundacja ITAKA, zwracając uwagę na problem ucieczek dzieci i nastolatków, który nasila się podczas wakacji, przygotowała publikację „Ucieczki nastolatków: perspektywa psychologiczna i aspekty poszukiwawcze”. E-book dla rodziców, nauczycieli i pedagogów pracujących z nastolatkami można pobrać bezpłatnie ze strony www.nieuciekaj.pl
Dręczenie i kradzieże
Warto przygotować się także na ataki kieszonkowców w zatłoczonych, turystycznych miejscach. Najważniejsze przedmioty – pieniądze, karty, dokumenty, telefon itd. należy trzymać w dobrze zamykanym miejscu z przodu, a jeszcze lepiej w kilku różnych miejscach. W każdej sytuacji należy zachować czujność i ostrożność.
Dzieci w spektrum mogą być częściej niż inni obiektami żartów i drwin. Szczególnie w społeczeństwach, które kulturowo mają zakodowaną jednorodność. Przypadkowo spotkani rówieśnicy w hotelowym korytarzu czy na placu zabaw widzą „innego”, którego nie znają i którego nietypowych zachowań nie rozumieją. Inność może budzić zaciekawienie, ale najczęściej jest to lęk prowadzący do odrzucenia, wyśmiania i dręczenia. W wakacje działają te same mechanizmy, które są przyczyną szkolnego bullyingu (długotrwałego nękania). Dla dzieci w spektrum często nie jest oczywiste, czy to, czego doświadczają, jest faktycznie przemocą. Dlatego pierwszym krokiem jest uświadomienie im, czym jest bullying, a drugim, jak mogą reagować, co odpowiedzieć sprawcom, do kogo i w jaki sposób zwrócić się o pomoc.
Ważna jest także nauka odpuszczania. Dziecko może nie wiedzieć, kiedy warto stawiać opór, a kiedy lepiej z niego zrezygnować. W sytuacji napaści złodziei lepiej oddać telefon czy pieniądze niż o nie walczyć, narażając własne zdrowie i życie. Niestety próba odebrania plecaka, roweru czy telefonu może zdarzyć się każdemu. Dziecko w spektrum może stanowić łatwy cel. Istotne jest, by rodzice przygotowali je na taką stresującą sytuację. Dziecko powinno wiedzieć, by w niebezpiecznych sytuacjach głośno wzywać pomocy. Więcej na ten temat można znaleźć na stornach internetowych policji
Jak się zachować podczas napadu
Bezpieczeństwo nad wodą – płytka wyobraźnia
Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji od lat prowadzi kampanię społeczną "Płytka wyobraźnia to kalectwo". Celem kampanii jest ostrzeżenie młodych ludzi przed brawurą oraz tragicznymi i często nieodwracalnymi skutkami nieprzemyślanych skoków do wody.
Kampanię zainicjował założyciel Integracji Piotr Pawłowski, który sam stał się osobą niepełnosprawną w wyniku nieuważnego skoku do wody. Przez blisko 30 lat wyprodukowano na potrzeby kampanii spoty telewizyjne i radiowe, tysiące plakatów, które co roku pojawiają się na plażach, basenach i w ośrodkach wypoczynkowych, dziesiątki tysięcy ulotek oraz materiały edukacyjne, które trafiły do ponad 1000 szkół w Polsce.
„To był impuls. Nie zastanawiając się, wziąłem krótki rozbieg i odbiłem się mocno od brzegu. Nie poczułem żadnego bólu. W ułamku sekundy, jak w kalejdoskopie, przypomniały mi się fragmenty różnych wydarzeń z życia. Chwilę później ogarnęło mnie ogromne zdziwienie, że nic mnie nie boli, lecz nie mogę się poruszyć. Moje ciało unosiło się na wodzie plecami do góry, a ja nie wiedziałem, co tak naprawdę się stało” – wspominał Piotr Pawłowski. W chwili wypadku miał 16 lat, a w jego wyniku doznał porażenia czterokończynowego.
Warto zapoznać dzieci z zasadami bezpieczeństwa nad wodą i wyjaśnić, kiedy nie można wchodzić do wody oraz jakie są konsekwencje nieprzestrzegania zasad. Więcej informacji znajduje się na stronie kampanii: www.plytkawyobraznia.pl. Na tej stronie znajduje się również edukacyjny quiz dla dzieci i młodzieży.
Warto być uważnym. Za brak wyobraźni można zapłacić najwyższą cenę.
HD Sunflower słonecznik dla niepełnosprawności ukrytych
Szykując się do wakacyjnych podróży, warto zwrócić uwagę na symbol żółtego słonecznika.
Zielona smycz z żółtymi słonecznikami stała się dziś jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli niewidocznych niepełnosprawności na świecie. Dla wielu osób jest dyskretnym sposobem pokazania, że mogą potrzebować więcej czasu, wsparcia albo zrozumienia, mimo że ich trudności nie są widoczne na pierwszy rzut oka.
Można korzystać ze smyczy, opaski lub przypinki z symbolem słonecznika. Smycze można bezpłatnie otrzymać na lotniskach, które dołączyły do programu, lub kupić w specjalnym sklepie, np. na oficjalnej stronie internetowej programu HD Sunflower. Można na niej znaleźć porty lotnicze, które przystąpiły do programu na całym świecie.
Symbol Hidden Disabilities Sunflower bywa używany nie tylko przez osoby z autyzmem, ale także:
z ADHD, z zaburzeniami lękowymi, z epilepsją, z chronicznym bólem, z PTSD, z demencją, z chorobami neurologicznymi.
Program HD Sunflower powstał w Wielkiej Brytanii i tam jest najbardziej rozpowszechniony. W Polsce słonecznik jest znany głównie na lotniskach. Stopniowo symbol zaczyna rozszerzać się także na inne instytucje publiczne, urzędy, środki transportu.Warto skorzystać z symbolu słonecznika, szczególnie podczas podróży lotniczych.
W czasie wakacji na dzieci czekają nie tylko odpoczynek i przygody, ale też różnego rodzaju niebezpieczeństwa i stresujące sytuacje. Odpowiednie przygotowanie dzieci, wskazanie potencjalnych zagrożeń i sposobów ich uniknięcia leży w interesie i dzieci i rodziców. Po to, by ten wyjątkowy czas mógł upłynąć spokojnie i dostarczyć wspaniałych przeżyć i wspomnień. Bezpieczeństwo przede wszystkim.
Agnieszka Sułkowska to autorka strony i bloga Autyzm po ludzku oraz publikacji dla rodziców po diagnozie spektrum autyzmu u dziecka. Prywatnie osoba w spektrum oraz mama trójki dzieci w spektrum autyzmu.
