Żubry, wilki i rysie żyją obok nas, choć często ich nie widzimy. Dzięki nowoczesnej technologii naukowcy mogą je śledzić bez zakłócania ich życia. Telemetria pomaga lepiej chronić zwierzęta i zmniejszać konflikty z ludźmi. To wiedza ważna dla każdego – także dla osób, które poznają przyrodę głównie poprzez opowieści, mapy i media.

Co to jest telemetria?

Telemetria to metoda, w której na zwierzę zakłada się nadajnik GPS a on przesyła informacje o pozycji zwierzęcia, czyli badanie na odległość.

Nadajnik GPS umieszczony jest zwykle w obroży, którą naukowcy zakładają wybranym zwierzętom. Można nie tylko dowiedzieć się gdzie jest zwierzę, ale również jak daleko i w jakim tempie się przemieszcza. Nadajnik zwykle  działa przez wiele miesięcy zasilany przez baterie. Obroża z nadajnikiem przeznaczona dla żubra waży około 2,5 kg, czyli 1/200 masy ciała.

Telemetria pozwala obserwować naturalne zachowania zwierząt bez ingerencji w ich codzienne życie .

Żubr pod obserwacją

Żubr jest największym ssakiem lądowym Europy. Jeszcze 100 lat temu niemal wyginął. Dziś w Polsce żyje ponad 3 000 osobników tego gatunku a na świecie już ponad 12 000. To efekt ochrony stale doskonalonej dzięki  badaniom naukowym.

Dla naukowców obserwacje z telemetrii pozwalają określić preferencje żubrów co do siedliska, precyzyjny rozkład dziennej aktywności, czy długość pokonywanego dystansu. Śledzenie żubrów jest ważne dla opiekunów stad, ponieważ pozwala zareagować gdy żubry zbliżają się do miejscowości, czy przebywają na polach. Dane z obroży GPS pomagają opiekunom żubrów lepiej planować ich ochronę i zapobiegać szkodom w uprawach.

Jak zakłada się obrożę telemetryczną żubrom?

Kilka dni przed założeniem sprawdza się, czy obroża poprawnie działa. Założenie obroży odbywa się we współpracy z lekarzem weterynarii, który przeprowadza immobilizację. Zwierzę jest na krótko usypiane specjalnym preparatem poprzez strzał z broni pneumatycznej. Gdy żubr zaśnie, naukowcy i lekarze weterynarii pobierają niezbędne próbki do badań, takie jak krew, włosy oraz wymazy. Lekarz bada żubra i oznakowuje go podskórnym chipem. Obroża zakładana jest na szyję żubra w taki sposób aby luźno przesuwała się skórze. Po założeniu żubr jest wybudzany i może dołączyć do stada. Żubry nie zwracają uwagi na obroże u siebie ani u innego osobnika.

Dlaczego obroża telemetryczna jest bezpiecznym sposobem badania zachowań żubrów?

Obroża:

  • nie rani,
  • nie ogranicza ruchu,
  • często sama odpada po zakończeniu badań.

-Dobrostan zwierząt jest zawsze najważniejszy. Sprzęt musi być bezpieczny i możliwie lekki – zaznacza naukowiec z zespołu badawczego SGGW.

Nie tylko żubry

Telemetria pomaga też badać inne zwierzęta:

wilki – poznajemy wielkość ich terytoriów,

rysie – lepiej rozumiemy ich skryty tryb życia,

foki i ptaki – poznajemy dokładne trasy ich wędrówek.

Te dane są wykorzystywane w badaniach, edukacji i ochronie przyrody. Warto też wiedzieć, że nie zawsze można używać obroży i czasem nadajnik przyczepiany jest zwierzętom w formie malutkiego plecaka ( np. foki czy ptaki) lub przylepianego znacznika (żółwie).

Dlaczego telemetria ma znaczenie?

Telemetria pomaga:

  • lepiej chronić zwierzęta,
  • zmniejszać konflikty z ludźmi,
  • podejmować mądre decyzje o ochronie przyrody.

Nowoczesna technologia nie oddala nas od natury. Pomaga ją lepiej zrozumieć i lepiej chronić – z myślą o wszystkich.

Więcej na temat telemetrii dowiesz się podczas webinariów organizowanych na początku 2026 r. w ramach projektu SGGW pod nazwą „Pod parasolem żubra” .

Wszystkie wydarzenia organizowane w ramach projektu znajdziesz na stronie internetowej https://parasol.wisent.org/aktualnosci/

Projekt realizowany jest dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.