Minęło dwa lata od wejścia w życie przepisów o świadczeniu wspierającym. Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO) ponownie interweniuje w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wskazując na dramatyczne skutki opóźnień w orzekaniu oraz luki prawne, które pozbawiają wsparcia rodziny osób z niepełnosprawnościami. W grudniu 2025 r. Rzecznik zażądał informacji o wynikach rządowego przeglądu przepisów. 

Wprowadzone 1 stycznia 2024 r. świadczenie wspierające miało być przełomem w systemie pomocy, celując w osoby z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu. Jednak korespondencja między RPO a Ministerstwem z roku 2025 odsłania obraz systemu, który w wielu miejscach zawiódł oczekiwania beneficjentów. 

Krytyczna diagnoza: Opóźnienia i luki w prawie 

W obszernym wystąpieniu z 3 lutego 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, wypunktował szereg dysfunkcji systemu, które wymagają „pogłębionej refleksji i podjęcia działań”. 

 1. Dramatyczne zatory orzecznicze i „luka śmierci” 

Najpoważniejszym problemem zidentyfikowanym przez RPO jest przewlekłość postępowań. Ustawowy termin 3 miesięcy na wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia jest drastycznie przekraczany, nierzadko o kilkanaście miesięcy. Skutki tych opóźnień są tragiczne. 

– Istnieje duża grupa osób, które wystąpiły z wnioskami o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia i zmarły przed wydaniem rozstrzygnięcia (...) albo też uzyskały decyzję, ale zmarły w trakcie postępowania o ustalenie świadczenia wspierającego przez ZUS – pisze w swoim liście (znak III.7064.478.2024.JA) Marcin Wiącek. 

Obecne przepisy nie pozwalają rodzinom na otrzymanie świadczenia za okres, w którym bliscy żyli i czekali na decyzję. RPO wskazuje, że opiekunowie, którzy w tym czasie ponosili koszty opieki, zostają z niczym, a śmierć wnioskodawcy zamyka drogę do wypłaty środków. 

 2. Pułapka ubezpieczeniowa dla opiekunów 

Kolejnym problemem jest mechanizm przejścia ze świadczenia pielęgnacyjnego na wspierające. Przyznanie świadczenia wspierającego skutkuje uchyleniem prawa do świadczenia opiekuńczego z mocą wsteczną. 

Prowadzi to do sytuacji, w której opiekun traci ubezpieczenie zdrowotne wstecznie i przez to powstaje zobowiązanie do zwrotu NFZ kosztów leczenia, z którego opiekun korzystał w okresie oczekiwania na decyzję. 

Opiekunowie tracą także ciągłość opłacania składek emerytalno-rentowych. 

3. Wzrost kosztów usług opiekuńczych niweluje pomoc 

Rzecznik zwrócił uwagę na mechanizm, w którym przyznanie świadczenia wspierającego drastycznie podnosi odpłatność za gminne usługi opiekuńcze, ponieważ świadczenie wlicza się do dochodu. W skrajnych przypadkach wzrost opłat przekracza wysokość samego świadczenia, co niweczy cel pomocy i zmusza beneficjentów do rezygnacji z usług. 

4. Wykluczenie cyfrowe 

Ustawa narzuca wyłącznie elektroniczną formę składania wniosków. Dla wielu osób starszych i z niepełnosprawnościami brak możliwości złożenia wniosku papierowego jest barierą nie do przejścia, wynikającą z braku kompetencji lub narzędzi cyfrowych. 

Reakcja Rządu: Analiza i przegląd przepisów 

W odpowiedzi z 10 kwietnia 2025 r. ówczesny Sekretarz Stanu, Łukasz Krasoń, zapewnił, że wsparcie osób z niepełnosprawnościami jest priorytetem rządu. Ministerstwo przyznało, że budowa systemu jest zadaniem trudnym, a pomoc powinna trafiać do osób najbardziej potrzebujących. 

Przedstawiciel resortu wskazał, że ustawodawca przewidział mechanizm weryfikacji prawa. Zgodnie z art. 69 ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do dokonania przeglądu stosowania przepisów po upływie roku od ich wejścia w życie. Ministerstwo zapewniło wówczas, że problemy zgłaszane przez RPO są analizowane w ramach tego przeglądu. 

Aktualny status: RPO czeka na konkrety 

W najnowszym piśmie z 12 grudnia 2025 r., skierowanym do nowej Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, Mai Nowak, Zastępca RPO Stanisław Trociuk powrócił do sprawy.  

– Zwracam się do Pani Minister z uprzejmą prośbą o poinformowanie Rzecznika o wynikach przeprowadzonego na podstawie art. 69 ustawy o świadczeniu wspierającym przeglądu, który wraz z rekomendacjami został przyjęty w dniu 16 października 2025 r. przez Radę Ministrów , a także planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych odnoszących się do omawianego obszaru wsparcia. 

RPO domaga się informacji o: 

  • Wynikach przeprowadzonego przeglądu.

  • Rekomendacjach przyjętych przez rząd.

  • Planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych, które mają naprawić wadliwe mechanizmy.