Pierwszy dzień urzędowania Rzeczniczki Praw Obywatelskich. Sylwia Grzegorczyk-Abram przedstawiła priorytety swojej kadencji

Pierwszego dnia urzędowania Rzeczniczka Praw Obywatelskich IX kadencji Sylwia Grzegorczyk-Abram przedstawiła podczas konferencji prasowej swoją wizję funkcjonowania Biura RPO oraz najważniejsze kierunki działań na najbliższe lata. Zapowiedziała, że urząd pozostanie miejscem pomocy i dialogu dla wszystkich osób potrzebujących ochrony swoich praw – niezależnie od poglądów, miejsca zamieszkania czy pochodzenia.

– Obejmuję ten urząd z poczuciem ogromnej odpowiedzialności wobec obywateli, którzy przychodzą do Rzecznika z najważniejszymi, często najtrudniejszymi dla nich sprawami – powiedziała. Podkreśliła, że chce wykorzystać swoją wiedzę, doświadczenie i energię, aby Biuro RPO było jak najbliżej ludzi – otwarte, dostępne i gotowe do wysłuchania każdego, kto potrzebuje pomocy. Jak zaznaczyła, niezależnie od miejsca zamieszkania, wyznawanych wartości czy sympatii politycznych każdy powinien mieć pewność, że jego sprawa zostanie potraktowana z szacunkiem i oceniona wyłącznie z perspektywy prawa.

Nowa Rzeczniczka podkreśliła, że niezawisłość RPO jest jedną z podstawowych gwarancji ochrony praw i wolności obywatelskich. Zapowiedziała, że urząd będzie konsekwentnie kontrolował działalność instytucji publicznych i reagował na przypadki naruszania praw człowieka. Jednocześnie zaznaczyła, że równie ważne jest budowanie dialogu oraz wspólne wypracowywanie standardów z administracją publiczną, organizacjami pozarządowymi i środowiskami obywatelskimi.

Jednym z celów nowej kadencji ma być zwiększenie obecności RPO w regionach. Grzegorczyk-Abram zapowiedziała spotkania z mieszkańcami, organizacjami społecznymi i środowiskami akademickimi w całej Polsce. Wskazała również na brak delegatury Biura RPO we wschodniej części kraju i zapowiedziała starania o utworzenie takiej placówki. – Ta część Polski również musi czuć, że ten urząd jest blisko – podkreśliła.

Wśród najważniejszych priorytetów Rzeczniczka wymieniła poprawę funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Zwróciła uwagę, że skuteczna ochrona praw obywatelskich jest iluzoryczna, jeśli postępowania sądowe trwają wiele lat, a obywatele nie mają poczucia pełnych gwarancji procesowych. Jej zdaniem konieczna jest odbudowa zaufania do sądów oraz wzmocnienie pozycji obywatela w postępowaniach przed wymiarem sprawiedliwości.

Szczególne miejsce w planach Biura zajmą prawa osób z niepełnosprawnościami. Jak relacjonowała, jeszcze przed objęciem urzędu odbyła wiele spotkań z obywatelami i właśnie ten problem najczęściej pojawiał się w rozmowach. W jej ocenie osoby z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunowie zbyt często gubią się w skomplikowanych procedurach administracyjnych. – Za mało mówi się o człowieku i jego podmiotowości, a za dużo o procedurach – zaznaczyła, zapowiadając szczególną uwagę Biura wobec tej grupy.

Drugim ważnym obszarem będą prawa osób starszych. Grzegorczyk-Abram wskazała na problemy związane z wykluczeniem transportowym, ograniczonym dostępem do geriatrii oraz zbyt częstym postrzeganiem seniorów wyłącznie przez pryzmat świadczeń społecznych. Jak podkreśliła, Biuro RPO chce zmieniać tę narrację i mówić o prawach osób starszych przede wszystkim w kontekście ich godności i podmiotowości.

Rzeczniczka zapowiedziała również aktywne działania w sprawach dotyczących ochrony zdrowia. Podczas spotkań z młodzieżą – jak mówiła – szczególnie często pojawiały się kwestie zdrowia psychicznego, zagrożeń związanych z nowymi technologiami, samotności w kontaktach z instytucjami publicznymi oraz potrzeby edukacji cyfrowej. Zapewniła, że Biuro RPO będzie miejscem otwartym również dla młodych ludzi, a rozwój sztucznej inteligencji i nowych technologii stanie się jednym z ważnych tematów podejmowanych przez urząd.

Znaczną część konferencji poświęcono także prawom mniejszości i przeciwdziałaniu dyskryminacji. Grzegorczyk-Abram przypomniała, że do Biura RPO trafiają skargi osób należących do grup narażonych na nierówne traktowanie. Zwróciła uwagę, że w debacie publicznej poszczególne grupy społeczne bywają przedstawiane jako zagrożenie, co prowadzi do wzrostu napięć i stygmatyzacji. Zapewniła, że rolą Rzecznika jest reagowanie na takie zjawiska i stanie na straży praw wszystkich osób, których wolności mogą być naruszane.

Odpowiadając na pytanie o narastającą agresję wobec cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy, nowa Rzeczniczka podkreśliła, że problem ten będzie pozostawał pod szczególną obserwacją Biura. Zapowiedziała współpracę z Policją i prokuraturą, zwłaszcza w zakresie właściwego rozpoznawania przestępstw motywowanych nienawiścią oraz przygotowania funkcjonariuszy do prowadzenia tego typu spraw. Zapewniła, że RPO będzie monitorować sytuację i podejmować działania wszędzie tam, gdzie dochodzi do naruszania praw człowieka.

Na zakończenie konferencji Grzegorczyk-Abram odniosła się do swojej dotychczasowej działalności społecznej i zawodowej. Przyznała, że jest dumna z lat pracy jako adwokatka i aktywistka. Podkreśliła jednak, że od dnia objęcia urzędu pełni rolę niezależnej urzędniczki państwowej. Dodała jednocześnie, że zachowała „gen aktywistki” – rozumiany jako determinację, odwagę i gotowość do poszukiwania skutecznych rozwiązań w obronie praw obywateli.