Pierwsze objawy odleżyn – jak je rozpoznać? Co robić? 

Odleżyny mogą rozwijać się bardzo szybko - u osób z grup ryzyka pierwsze zmiany mogą pojawić się już po kilku godzinach nieprzerwanego ucisku. Czym dokładnie jest odleżyna i kiedy powstaje? Jakie objawy powinny skłonić do szybkiej konsultacji z lekarzem? Podpowiadamy.

Gdzie najczęściej powstają odleżyny?

Odleżyny to uszkodzenia skóry oraz głębiej położonych tkanek, powstające najczęściej w wyniku długotrwałego ucisku, a także działania tarcia i sił ścinających. Rozwijają się szczególnie w miejscach, gdzie tkanki miękkie są uciskane pomiędzy twardym podłożem a znajdującymi się pod skórą wyniosłościami kostnymi. \

Lokalizacja zmian zależy od pozycji, w której pacjent spędza najwięcej czasu. Najczęściej pojawią się one z tyłu ciała - na potylicy, łopatkach, kręgosłupie, kości krzyżowej i pośladkach. Tymczasem jeśli pacjent spędza najwięcej czasu w pozycji siedzącej (np. na wózku inwalidzkim), odleżyny mogą pojawić się także w okolicach łokci i łydek, a więc w miejscach, które są stale oparte o elementy konstrukcyjne wózka.

Kto jest najbardziej narażony na odleżyny?

Wśród czynników ryzyka odleżyn wymienia się między innymi: choroby naczyń, cukrzycę, niedożywienie oraz nietrzymanie moczu.

Odleżynom sprzyjają także:

• unieruchomienie - mogą one być spowodowane chorobą, paraliżem, podeszłym wiekiem (szczególnie narażone są osoby powyżej 70. roku życia);
• zaburzenia czucia - odleżyny mogą wystąpić np. u pacjentów z neuropatią cukrzycową (w tym stanie nie czuje się zwykle bólu ani drętwienia, które są naturalnym sygnałem do zmiany pozycji). 

Jakie są pierwsze objawy odleżyn?

Odleżyny rozwijają się stopniowo, dlatego tak ważne jest szybkie zauważenie pierwszych niepokojących zmian na skórze. Jednym z najwcześniejszych sygnałów jest zaczerwienienie, które nie blednie po uciśnięciu. Aby to sprawdzić, można wykonać prosty test ucisku palcem, czyli po prostu delikatnie przycisnąć zaczerwienione miejsce palcem. Jeśli po zwolnieniu nacisku skóra nadal pozostaje czerwona, może to wskazywać na początkowy etap powstawania odleżyny.

W miejscu narażonym na ucisk mogą pojawić się również zmiany temperatury i struktury skóry. Obszar ten może być cieplejszy lub chłodniejszy od otaczających tkanek, a skóra może wydawać się bardziej miękka i gąbczasta albo wręcz przeciwnie - nadmiernie twarda. Wczesnym sygnałem ostrzegawczym mogą być dolegliwości zgłaszane przez pacjenta, takie jak ból, zwiększona tkliwość lub uporczywe swędzenie. Natomiast na bardziej zaawansowanym etapie dochodzi do uszkodzenia powierzchni skóry - mogą o tym świadczyć pęcherze wypełnione płynem surowiczym lub płytkie uszkodzenia naskórka, przypominające otarcie.

Co robić w przypadku zauważenia pierwszych objawów odleżyn?

Po zauważeniu pierwszych objawów odleżyn ważna jest szybka reakcja. Podstawowym działaniem jest odciążenie miejsca narażonego na ucisk poprzez zmianę pozycji ciała pacjenta lub podopiecznego. Bardzo ważna jest także delikatna pielęgnacja skóry w miejscu, w którym zaczynają powstawać odleżyny.

Należy unikać:

intensywnego pocierania i masowania miejsc zagrożonych powstaniem odleżyn

Wskazane natomiast jest:

• oczyszczanie skóry łagodnymi preparatami
• zabezpieczenie skóry produktami przeznaczonymi do pielęgnacji skóry narażonej na podrażnienia, np. zawierającymi argininę lub tlenek cynku.

W profilaktyce odleżyn oraz ochronie skóry przed dalszym uszkodzeniem mogą pomóc specjalistyczne preparaty ochronne, przeznaczone do skóry zagrożonej odleżynami. W sklepie Chłonne24 dostępne są one w różnych postaciach, np. jako maść na odleżyny, krem ochronny czy też żel aktywizujący. W celu zabezpieczenia miejsca narażonego na ucisk (oraz jeżeli skóra nie jest uszkodzona i rana nie wykazuje cech zakażenia) można zastosować również specjalistyczne opatrunki, takie jak cienkie opatrunki hydrokoloidowe lub pianki poliuretanowe. 

Jakie mogą być powikłania odleżyn? Kiedy wezwać lekarza? 

Zignorowanie pierwszych objawów odleżyn może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Wśród komplikacji związanych z odleżynami wymienia się między innymi: bakteryjne zakażenie skóry i tkanki podskórnej, zakażenia kości i stawów oraz sepsę (zagrażające życiu uogólnione zakażenie organizmu). Przewlekłe, niegojące się przez lata rany odleżynowe mogą także ulec zezłośliwieniu i przekształcić się w raka płaskonabłonkowego. 

Decyzja odnośnie tego, czy wystarczy samoleczenie, czy lepiej natychmiast wezwać lekarza, zależy od stopnia zaawansowania zmian i reakcji organizmu na pierwszą pomoc. Jeżeli, pomimo odciążenia i prawidłowej pielęgnacji, zaczerwienienie nie ustępuje w ciągu 1-2 dni lub pojawiają się nowe uszkodzenia skóry, należy skonsultować się z lekarzem. 

Bibliografia:

Mayo Clinic (2024). Bedsores (pressure ulcers). [online]. Available at: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bed-sores/symptoms-causes/syc-20355893 [dostęp online: 15.07.2026 r.]

NHS (2023). Pressure ulcers (pressure sores). [online]. Available at: https://www.nhs.uk/conditions/pressure-sores [dostęp online: 15.07.2026 r.]