Nie możesz dostać się na peron z powodu braku windy? Przystanek, z którego odjeżdża Twój autobus, został przeniesiony w miejsce dla Ciebie niedostępne? A może w podróżowaniu przeszkadza Ci brak właściwych oznaczeń lub pętli indukcyjnej na dworcu? Jeśli zmagasz się z barierami w dostępie do transportu publicznego, to możesz skorzystać z procedury skargowej PFRON. Jej skuteczność została potwierdzona w praktyce.
Od 2021 roku osoby ze szczególnymi potrzebami mogą składać do podmiotów publicznych wnioski o zapewnienie dostępności. Dotyczy to także transportu miejskiego, i to zarówno jego dostępności architektonicznej (przystanki i teren wokół nich, perony, punkty przesiadkowe, dworce etc.), jak i informacyjno-komunikacyjnej (brak informacji o przejazdach, niedostępne bilety, brak pętli indukcyjnej i oznaczeń w alfabecie Braille’a etc.).
Wiele spółek kolejowych wprowadziło polityki na rzecz dostępności.
Od wniosku do nakazu
Wnioski na brak dostępności transportu publicznego można składać do spółek kolejowych odpowiedzialnych za infrastrukturę dworców i stacji kolejowych, zarządów dróg (miejskich, wojewódzkich) i podmiotów odpowiedzialnych za komunikację miejską. Przed złożeniem wniosku warto dowiedzieć się, kto odpowiada za daną część infrastruktury transportowej. Wniosek powinien zakończyć się albo zapewnieniem dostępności, albo, w uzasadnionych przypadkach, zapewnieniem dostępu alternatywnego. Jeśli do tego nie dojdzie, kolejnym krokiem jest złożenie skargi na brak dostępności do PFRON. Finalnym skutkiem skargi może być m.in. wydanie przez Prezesa PFRON nakazu zapewnienia dostępności.
Opis całej procedury składania wniosków i skarg można znaleźć na stronie PFRON.
Czasami dostanie się do pociągu jest prawdziwym wyzwaniem.
Na co można się skarżyć?
– Katalog barier dostępności w transporcie publicznym jest otwarty i zależy od indywidualnych potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami – informuje Łukasz Iwancio, Dyrektor Departamentu Dostępności w PFRON. – Może dotyczyć zarówno barier architektonicznych, jak i barier informacyjno-komunikacyjnych, które utrudniają lub uniemożliwiają korzystanie z komunikacji publicznej.
Jak wskazuje dyrektor Iwancio, mogą to być:
bariery architektoniczne np.:
1. Zbyt strome schody prowadzące na przystanek lub peron.
2. Brak podjazdów, ramp lub obniżeń krawężników – uniemożliwia to dostęp osobom na wózkach, seniorom, osobom z wózkami dziecięcymi czy z bagażem na kółkach.
3. Brak utwardzonej nawierzchni – dojście wykonane z luźnego kamienia lub żwiru, który osuwa się pod nogami.
4. Nierówne nawierzchnie, np. kocie łby lub pęknięte płyty, zwiększające ryzyko potknięcia.
5. Brak oświetlenia od dojścia lub parkingu aż do peronu, szczególnie niebezpieczne po zmroku.
6. Brak pól uwagi i ścieżek naprowadzających dla osób niewidomych na dojściach i przystankach.
7. Zbyt wysoki krawężnik przy przystanku i brak możliwości podjazdu do krawędzi.
8. Źle zaprojektowane zatoki, powodujące zatrzymywanie się autobusu daleko od krawędzi.
9. Wąskie lub zastawione perony uniemożliwiające swobodny manewr wózkiem.
10. Tablice rozkładów umieszczone zbyt wysoko lub w niedostępnych miejscach.
11. Brak ogrodzeń lub zabezpieczeń przy torowiskach.
bariery informacyjno-komunikacyjne np.:
1. Brak informacji o przystankach na żądanie w rozkładach jazdy i systemach informacji pasażerskiej.
2. Brak zapowiedzi przystanków w tramwajach i autobusach – szczególnie dotkliwe dla osób niewidomych i zagubionych pasażerów.
3. Brak udźwiękowionych tablic na przystankach – rozkłady dostępne wyłącznie wizualnie.
4. Tablice informacyjne ustawione zbyt wysoko lub w miejscach zasłoniętych.
5. Słaby kontrast lub mała czcionka na rozkładach, utrudniająca odczyt osobom starszym i słabowidzącym.
6. Brak pętli indukcyjnych w punktach obsługi pasażera i kasach biletowych.
7. Nieaktualne informacje w gablotach w stosunku do strony internetowej lub aplikacji.
8. Zbyt krótki czas wyświetlania komunikatów na tablicach elektronicznych.
9. Brak dostępnego zakupu biletu – automaty bez interfejsu głosowego.
10. Biletomaty i komunikaty głosowe ustawione zbyt cicho.
11. Brak alternatywnych kanałów kontaktu – dostępna tylko infolinia głosowa bez czatu, SMS czy e-maila.
Dostępność informacyjno-komunikacyjna jest równie ważna, co dostępność architektoniczna.
Na co skarżą się ludzie?
Jak to przekłada się na skargi trafiające do Funduszu?
– Do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych trafiają różne skargi dotyczące dostępności transportu publicznego. Zgłaszane problemy obejmują zarówno bariery architektoniczne, jak i bariery informacyjno-komunikacyjne – wskazuje Łukasz Iwancio. – Skarżący podkreślają, że brak dostępności uniemożliwia korzystanie z dworców, pociągów, autobusów i tramwajów, utrudnia dojazd do pracy, szkoły, urzędów, placówek medycznych i rehabilitacyjnych. Brak dostępności wpływa na ich bezpieczeństwo, w tym możliwość dotarcia do służb ratunkowych, szkół, miejsc pracy. Prowadzi do wykluczenia osób starszych, z niepełnosprawnościami, a także rodzin z małymi dziećmi – dodaje.
Wśród najczęściej wskazywanych w skargach trafiających do PFRON tematów wymienia on bariery architektoniczne, takie jak:
· nieczynne lub często psujące się windy na dworcach i przystankach,
· strome schody prowadzące na perony i przystanki,
· brak podjazdów lub pochylni dla osób na wózkach, rodziców z dziećmi czy podróżnych z walizkami,
· brak alternatywnego dojścia na perony – dostęp wyłącznie przez przejście podziemne,
· wymóg wcześniejszego zgłaszania potrzeby otwarcia przejścia przez tory,
· luźna, nieutwardzona nawierzchnia lub nierówne płyty utrudniające poruszanie się,
· brak oświetlenia dojść i peronów,
· brak oznaczeń fakturowych, pól uwagi i ścieżek naprowadzających dla osób niewidomych,
· niewłaściwe umiejscowienie przystanków – np. przy ruchliwych drogach, bez bezpiecznego dojścia. I problemy w informacji pasażerskiej np.:
· brak komunikatów głosowych o przystankach, szczególnie w autobusach nocnych,
· brak udźwiękowienia w tramwajach i autobusach,
· brak udźwiękowionych tablic informacyjnych na przystankach,
· rozkłady niewidoczne, zasłonięte lub umieszczone na nieodpowiedniej wysokości,
· konieczność wyszukiwania dodatkowych informacji samodzielnie, brak spójnych i kompletnych danych w ogólnodostępnych rozkładach.
Sama procedura skargowa przynosi już rezultaty i niektóre przedsiębiorstwa państwowe odpowiedzialne za transport publiczny przeprowadziły proces likwidacji barier w miejscach wskazanych przez osoby składające skargi i wnioski.
Są to m.in. przystanki kolejowe w Twardogórze i Niedźwiedziu.
Niedźwiedź dostępności się nie boi
– Z myślą o podróżnych z ograniczoną możliwością poruszania się poprawiliśmy w Twardogórze nawierzchnię obu peronów oraz przejścia w poziomie torów. Dodatkowo wybudowaliśmy pochylnie, które pozwalają wszystkim wygodnie dotrzeć na perony. Prace w Twardogórze przeprowadzono w 2022 i 2023 r. Ich koszt to ponad 780 tys. zł – informuje Marta Pabiańska z zespołu prasowego Polskich Linii Kolejowych S.A. – W 2023 r. na stacji Niedźwiedź wykonaliśmy dojście do peronu. Łączy ono pobliski parking z infrastrukturą kolejową i umożliwia dostęp osobom o ograniczonej możliwości poruszania się. Koszt prac to 135 tys. zł – informuje.
Marta Pabiańska zaznacza też, że choć w Polskich Liniach Kolejowych S.A. nie funkcjonuje odrębna procedura obsługi zgłoszeń dotyczących wniosków o zapewnienie dostępności dla osób o ograniczonej możliwości poruszania się składanych przez PFRON, to każde takie zgłoszenie analizowane jest indywidualnie.
– Otrzymaliśmy również wniosek PFRON dotyczący poprawy dostępności przystanku Brzustów w powiecie tomaszowskim, w woj. łódzkim. Zadanie znajduje się na tzw. platformie inicjatyw, co oznacza, że jesteśmy na etapie poszukiwania źródeł finansowania dla tej inwestycji – przekazuje przedstawicielka Spółki.
Chcąc zadbać o potrzeby osób o ograniczonej możliwości poruszania się, Polskie Linie Kolejowe S.A. planują w tym miejscu wybudować nowy, wyższy peron dostosowany do wysokości wejścia pociągu, a także wygodne ścieżki dojścia, pochylnie, linie naprowadzające i wypustki dla osób niewidomych i niedowidzących. Jednak realizacja tej inwestycji nastąpi po zapewnieniu środków na jej realizację.
Eksperci PFRON podkreślają, że procedury skargowej nie należy traktować jako wchodzenia na wojenną ścieżkę z daną instytucją publiczną. Wręcz przeciwnie – ma to być narzędzie dialogu służące poprawie korzystania z przestrzeni publicznej przez wszystkich jej użytkowników. Tak do wniosków i skarg zgłaszanych przez pasażerów podchodzą m.in. Tramwaje Warszawskie sp. z o.o.
Dworce i przystanki kolejowe muszą być dostosowane do potrzeb różnych pasażerów.
Tramwaj zwany racjonalnym dostosowaniem
– Peron przystanku Julianowska 01 ze względu na wnioski pasażerów funkcjonował w tymczasowej lokalizacji przy samej tarczy skrzyżowania ulic Rembielińskiej oraz Julianowskiej i był zbudowany z płyt betonowych. W dniu 16.08.2022 wpłynął wniosek osoby prywatnej o zapewnienie dostępności architektonicznej poprzez wykonanie oznaczenia fakturowego na krawędzi peronu – informuje Michał Kiembrowski, Pełnomocnik Zarządu spółki ds. dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. – Przystanek był przewidywany w 2023 roku do przebudowy, w związku z tym taki termin podaliśmy osobie wnoszącej. Doraźnie na tymczasowych płytach zostały naniesione żółte linie oznaczające krawędź. Był to początek działania ustawy, spóźniliśmy się z odpowiedzią i osoba wnosząca skorzystała z przysługującego jej prawa – złożyła skargę do PFRON (dlatego Państwo tę informację dostali). Ostatecznie, gdy w połowie 2023 roku okazało się, że budowa peronu docelowego będzie realizowana dopiero w 2024 roku, zostało na płytach wykonane we wrześniu doraźne oznaczenie fakturowe zgodnie z wnioskiem osoby wnoszącej – podkreśla pełnomocnik.
Ostatecznie latem 2024 roku przystanek został w całości przebudowany zgodnie z wymogami Warszawskich Standardów Dostępności.
Podobna sytuacja dotyczyła przystanku Kawęczyńska-Bazylika na Pradze-Północ.
– Przedstawiciele Stowarzyszenia „Porozumienie Dla Pragi” wnieśli 6 listopada 2022 o obniżenie krawężników na przejściu dla pieszych na terenie pętli tramwajowej Kawęczyńska-Bazylika oraz likwidację dwóch schodków prowadzących na pobliski skwer. Przewidywaliśmy prace konserwacyjne na wymienionej pętli w 2023, dlatego zobowiązaliśmy się do usunięcia tych przeszkód do wakacji 2023 roku. Pod koniec maja 2023 roku przeprowadzono prace. Wskazywane schodki prowadzące na skwer nie były już na terenie zarządzanym przez Spółkę, ale żeby nie odsyłać wnoszących, to w porozumieniu z Urzędem Dzielnicy Praga-Północ również od razu zostały zniwelowane – podkreśla Michał Kiembrowski.
Jak widać – zarówno po stronie pasażerów, jak i spółek zajmujących się transportem publicznym, jest wola do wspólnego działania na rzecz dostępności. I właśnie połączeniu tych dwóch perspektyw służy procedura skargowa PFRON. Wnioski i skargi to świetne narzędzie do tego, by pasażerowie mogli wskazywać bariery, a odpowiedzialne za dany przystanek, stację czy dworzec podmioty mogły je likwidować.
Mateusz Różański
