Kino coraz częściej pokazuje doświadczenia osób g/Głuchych nie tylko przez pryzmat niepełnosprawności, ale sięga szerze, do języka, kultury, relacji i tożsamości. W wielu filmach ważną rolę odgrywa język migowy oraz pytanie o to, czym właściwie jest „słyszenie” i jak bardzo wpływa ono na sposób funkcjonowania człowieka w świecie.
Oto pięć filmów, które podejmują temat życia osób g/Głuchych z różnych perspektyw.
1. „CODA” (2021)
„CODA”, film nagrodzony trzema Oscarami (2022, Najlepszy film, Najlepszy aktor drugoplanowy, Najlepszy scenariusz adaptowany) opowiada historię Ruby, nastolatki będącej jedyną słyszącą osobą w swojej Głuchej rodzinie. Dziewczyna pomaga rodzicom i bratu w codziennym funkcjonowaniu oraz w prowadzeniu rodzinnego biznesu rybackiego. Jednocześnie odkrywa w sobie talent wokalny i zaczyna marzyć o studiach muzycznych.
Film pokazuje napięcie pomiędzy potrzebą samodzielności a odpowiedzialnością za rodzinę. Ważnym tematem jest również rzadko poruszany - funkcjonowanie słyszącego dziecka Głuchych rodziców – właśnie od angielskiego określenia Child of Deaf Adults pochodzi skrót CODA.
Produkcja zwraca uwagę także dlatego, że w role Głuchych bohaterów wcielają się Głusi aktorzy, m.in. Marlee Matlin i Troy Kotsur. Film jest ciepły, momentami zabawny, ale nie pozbawiony refleksji, podejmuje powiem temat barier komunikacyjnych i społecznych Głuchych.
2. „Sound of Metal” (2019)
Bohaterem filmu jest Ruben, perkusista metalowego zespołu, który nagle zaczyna tracić słuch. Dla muzyka - osoby, dla której dźwięk jest środkiem wyrazu, jest to doświadczenie, które całkowicie zmienia jego dotychczasowe życie.
Ruben trafia do społeczności osób Głuchych i zaczyna uczyć się języka migowego. Początkowo traktuje jednak utratę słuchu przede wszystkim jako problem, który trzeba „naprawić”. Film pokazuje jego stopniowe zderzenie z innym sposobem myślenia – takim, w którym Głuchota nie musi być postrzegana wyłącznie jako brak czy choroba.
„Sound of Metal” jest interesującym obrazem procesu utraty słuchu, kryzysu tożsamości i poszukiwania własnego miejsca. Duże znaczenie ma w nim również warstwa dźwiękowa, dzięki której widz może choć częściowo doświadczyć zmian w odbieraniu świata przez głównego bohatera.
3. „Dzieci gorszego Boga” („Children of a Lesser God”, 1986)
To jeden z najbardziej znanych filmów poruszających temat Głuchoty. Akcja rozgrywa się w szkole dla osób Głuchych. James Leeds, nauczyciel pracujący z Głuchymi uczniami, poznaje Sarah Norman – Głuchą kobietę, która pracuje w szkole.
Między bohaterami rodzi się uczucie, ale ich relacja szybko ujawnia różnice w sposobie myślenia o komunikacji, samodzielności i Głuchocie. James chciałby, aby Sarah nauczyła się mówić. Ona z kolei nie chce podporządkowywać się oczekiwaniom słyszącego świata i broni własnego sposobu komunikowania się.
W rolę Sarah wcieliła się Marlee Matlin. Film, mimo że powstał w latach 80., nadal może być punktem wyjścia do rozmowy o prawie osób Głuchych do własnego języka, tożsamości i decydowania o sobie.
4. „Plemię” („The Tribe”, 2014)
Ukraińskie „Plemię” zdecydowanie różni się od pozostałych filmów na tej liście. To mocny, brutalny dramat rozgrywający się w internacie dla Głuchej młodzieży.
Główny bohater trafia do szkoły, w której funkcjonuje nieformalna hierarchia i grupa uczniów zajmująca się działalnością przestępczą. Stopniowo zostaje wciągnięty w ten świat.
Jednym z najbardziej niezwykłych elementów filmu jest sposób prowadzenia narracji. Bohaterowie komunikują się językiem migowym, a twórcy nie prowadzą widza za rękę poprzez tradycyjne dialogi. Dzięki temu ogromne znaczenie mają gesty, mimika, ruch i zachowanie postaci.
„Plemię” nie jest łatwym filmem i zawiera brutalne sceny. Nie należy go również traktować jako obrazu życia całej społeczności Głuchych. Pokazuje konkretną, bardzo mroczną historię, której bohaterami są Głusi młodzi ludzie.
5. „The Way We Talk”
„The Way We Talk” opowiada o trojgu Głuchych przyjaciół, którzy mają różne doświadczenia i różne podejście do własnej głuchoty. Film pokazuje m.in. znaczenie języka migowego, implantów ślimakowych oraz wyborów związanych z funkcjonowaniem w świecie osób słyszących.
Bohaterowie nie tworzą jednej, jednolitej grupy – każde z nich inaczej postrzega swoją tożsamość i komunikację. Dzięki temu film dobrze pokazuje, że nie istnieje jedno doświadczenie Głuchoty ani jeden właściwy sposób życia osoby Głuchej.
To opowieść przede wszystkim o przyjaźni, relacjach i poszukiwaniu własnej drogi. Jednocześnie zwraca uwagę na znaczenie języka, przynależności do społeczności Głuchych oraz prawa do samodzielnego decydowania o tym, jak chce się komunikować i funkcjonować.
